Granica poczdamska i prawo międzynarodowe

GranicaMłodemu pokoleniu Polaków trudno w to dzisiaj uwierzyć, ale Polska niemal od pierwszych chwil po bezwarunkowej kapitulacji Niemiec w 1945 roku, aż do roku 1990, a więc niemal przez pół wieku, musiała walczyć o uznanie swej granicy z Europą Zachodnią i Niemcami. Działo się to w czasach, kiedy polskie społeczeństwo pozbawione było możliwości wyrażania woli w demokratyczny sposób, wolna prasa nie istniała, a cenzura była instytucją wszechwładną. Bardzo nieliczne przyczółki niezależnej myśli, ograniczonej jednak cenzurą, tworzyła prasa inteligencji katolickiej, m.in. Tygodnik Powszechny.

Z tego też powodu niezwykle trudno dziś o pochodzące sprzed 1990 r. przykłady autentycznej debaty publicznej na temat naszej granicy zachodniej. Rok 1990 można przyjąć jako datę graniczną, wtedy nastąpiło podpisanie “Traktatu dwa plus cztery” (Moskwa, wrzesień 1990, bez udziału Polski), a następnie polsko-niemieckiego traktatu granicznego (listopad 1990, Skubiszewski-Genscher). Ten sam problem dotyczy popularnych publikacji prasowych, omawiających zagadnienie w przystępnej formie. Jednym z nielicznych wyjątków stanowi artykuł Krzysztofa Skubiszewskiego, wówczas profesora prawa międzynarodowego, a później pierwszego ministra spraw zagranicznych III Rzeczypospolitej, opublikowany w 1985 roku na łamach Tygodnika Powszechnego. Autor ukazuje kluczowe problemy związane z uznaniem naszej granicy zachodniej, w tym także interpretacyjne. Omawia relacje polsko-niemieckie po II wojnie światowej oraz etapy procesu normalizacji, który opierał się na warunku wstępnym stawianym przez Polskę – uznaniu granicy na Odrze i Nysie.

Następstwem publikacji w “TP” była ciekawa polemika prasowa – rzadkość w tamtych czasach – która dobrze ukazuje kontrowersje wokół zagadnień związanych z ostatecznym uregulowaniem powojennej granicy polsko-niemieckiej (Skubiszewski, Giertych, Nahlik : Polemika trzech ekspertów). Dotyczyła ona znaczenia pojęć, a także interpretacji prawa międzynarodowego w zupełnie nowych, nieznanych wcześniej warunkach, które postały po zakończeniu II wojny światowej. Znaczenia nabierają nawet pojedyncze słowa albo wierne ich tłumaczenie z angielskiego. W słynnej polemice uczestniczyli znawcy zagadnień międzynarodowych i niemieckich, dyplomaci przedwojenni i czasów wojny: Stanisław Nahlik i Jędrzej Giertych oraz autor artykułu, Krzysztof Skubiszewski. Ta wymiana opinii jest również przykładem troski o polską rację stanu, bez względu na panujący system polityczny, przejawianej zarówno przez wybitnych propaństwowców z kraju, jak i ze środowisk emigracyjnych.

Czytając tekst pamiętać należy, że w tym czasie nie wyobrażano sobie jeszcze zjednoczenia Niemiec oraz zmian porządku jałtańskiego w Europie. Pięć lat po ukazaniu się artykułu, zjednoczenie Niemiec stało się faktem – tekst stanowi więc także ilustrację procesów historycznych, które zupełnie niepodziewanie ulegają nagłemu przyspieszeniu i doprowadzają do gruntownych zmian w życiu państw i narodów. (kw)

GRANICA POCZDAMSKA I PRAWO MIĘDZYNARODOWE – cały artykuł

 

Foto: Die Welt

Dziękujemy red. Sławomirowi Szadkowskiemu za udostępnienie nam archiwalnego numeru Tygodnika Powszechnego, w którym pierwotnie opublikowano artykuł Krzysztofa Skubiszewskiego o granicy poczdamskiej.

5 thoughts on “Granica poczdamska i prawo międzynarodowe

  • 17 grudnia 2012 o 17:54
    Permalink

    [quote]Komu dziś albo jutro miałby być potrzebny traktat pokoju z Niemcami (jakimi?), skoro dyplomacja europejska zdołała w końcu na inne sposoby uporać się z tym, nad czym w dawniejszych czasach zaraz po wojnie dyskutowała tradycyjna konferencja pokojowa.[/quote]

    Skubiszewski bardzo optymistycznie stawiał problem. Za 5 lat sam sie przekona, jak Niemcy traktują te sprawy. Trzeba było podejmować interwencje dyplomatyczne w UK i USA, żeby konferencja 2+4, do której nas nie dopuszczono, objęła równiez zagadnienia trwałości granicy polsko-niemieckiej.

    Odpowiedz
  • 18 grudnia 2012 o 12:59
    Permalink

    Trudno o jednoznaczną ocenie, w 1990 roku Polska znalazła sie w trudnej sytuacji w sensie dyplomatycznym – z jednej strony wyzwalała się od zależności sowieckiej, popierała dążenia wolnościowe, z drugiej stanęła wobec problemu zjednoczenia Niemiec, który dla Polski nie był korzystny. Skubiszewskiego oskarża sie o miękką postawę wobec Niemiec, ale czy mógł postąpić inaczej, w sytuacji kiedy Niemcy i Rosja oraz byli alianci już na wejściu wyeliminowali Polske z układów 2+4? Polska w 1989 roku odniosła zwycięstwo moralne, ale w sensie geopolityki nasza sytuacja nie była łatwa.

    Odpowiedz
  • 21 grudnia 2012 o 21:39
    Permalink

    Sprawa jest rzeczywiście skomplikowana, ale ten artykuł z pewnością wiele rozjaśni w umysłach osób dziś bezkrytycznie optującymi za “pojednaniem” i inna polityczną poprawnością. No i autorytet prof. Skubiszewskiego jest tu cenny.
    Nie chwaląc się, przekazałem ten archiwalny artykuł z TP redakcji portalu obywatelskiego w Koszalinie. Portal robi z tego dobry użytek. Dziękuję.
    Pozdrawiam kol. Tadeusza i JOW w Koszalinie.
    red. Sławomir Szadkowski

    Odpowiedz
  • 22 grudnia 2012 o 13:45
    Permalink

    Oczywiście, to red. Sławomir Szadkowski zwrócił nam uwagę na ten artykuł i go nam udostępnił ze swoich zbiorów. Bardzo dziękujemy, błąd już naprawiliśmy umieszczając pod artykułem stosowną notę.
    Pozdrawiamy serdecznie Sławku!
    Zespół koszalin7.pl

    Odpowiedz
  • 14 stycznia 2013 o 23:18
    Permalink

    Na temat endeckiego, przedwojennego jeszcze Programu Zachodniego sporo napisał młody historyk współczesny prof. Mieczysław Ryba. Sprawą Programu Zachodniego w rządzie londyńskim zajmował się Jędrzej Giertych, kwestią Odry i Nysy wg. NSZ -współczesny historyk endecji Żebrowski. Doktor Gontarczyk ma także wiele źródeł. Natomiast ojcem ideologii zachodniej Narodowej Demokracji był Jan Ludwik Popławski jeszcze w XIX wieku, nauczyciel ideowy Romana Dmowskiego.

    Odpowiedz

Pozostaw odpowiedź Sławek Szadkowski Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.