Zabierając się teraz do szkicu o metodzie interpretacji św. Tomasza, zwłaszcza interpretacji Sumy Teologicznej musimy przede wszystkim wziąć pod uwagę tzw. „formę systematyczną interpretacji”. Polega ona na tym, by ustalić sens i znaczenie poszczególnych artykułów, zrozumieć je wszechstronnie i w ten sposób wniknąć w głąb całokształtu prawdy zawartej w Sumie. Wymieniona metoda trzyma się przede wszystkim sensu literalnego poszczególnych artykułów i usiłuje poznać miejsce, jakie zajmują w całokształcie myśli tomistycznej. Porządek i wewnętrzna łączność, istniejąca między artykułami, kwestiami, traktatami i częściami Sumy Teologicznej, powinny się niejako odtworzyć w myśli tego, kto św. Tomasza studiuje. Przy interpretacji poszczególnego artykułu należy dokładnie objaśnić tytuł, a tym samem określić sens zagadnienia, o które chodzi.

MARTIN GRABMANN – JAK NALEŻY OBJAŚNIAĆ SUMĘ TEOLOGICZNĄ ŚW. TOMASZA I Z NIEJ KORZYSTAĆ — czytaj cały artykuł

Jako uczeń Alberta Wielkiego Tomasz z Akwinu dokonał rzeczy o zasadniczym znaczeniu dla historii filozofii i teologii, powiedziałbym – dla historii kultury: przestudiował dogłębnie Arystotelesa i jego komentatorów oraz postarał się o nowe przekłady łacińskie oryginalnych tekstów greckich. Dzięki temu nie opierał się już jedynie na komentatorach arabskich, lecz mógł sam czytać teksty oryginalne. Skomentował większość dzieł Arystotelesa, oddzielając w nich to, co było wartościowe, od tego, co budziło wątpliwości lub należało w całości odrzucić, wykazując zbieżności z faktami chrześcijańskiego Objawienia oraz wykorzystując myśl arystotelesowską szeroko i trafnie we własnych pismach teologicznych.

Ostatecznie Tomasz z Akwinu pokazał, że między wiarą chrześcijańską a rozumem istnieje naturalna zgodność. Wielkim dokonaniem Tomasza było to, że w tym momencie zetknięcia się dwóch kultur – w chwili, kiedy wydawało się, że wiara powinna ustąpić miejsca rozumowi – pokazał on, że są one sobie potrzebne, bowiem to, co jawiło się jako rozumne, ale niezgodne z wiarą, w rzeczywistości nie jest rozumne, a to, co jawiło się jako wiara sprzeczna z prawdziwą racjonalnością, w rzeczywistości nie jest wiarą; i tak powstała nowa synteza, która ukształtowała kulturę następnych stuleci.

BENEDYKT XVI: ŚW. TOMASZ Z AKWINU — czytaj cały artykuł

Santi di Tito, „Wizja św. Tomasza z Akwinu”, 1593, Florencja.

Św. Tomasz z Akwinu kojarzony jest z filozofią, teologią i uniwersytetem. Nie wszyscy jednak pamiętają, że był on również mistykiem, poetą i mistrzem prozy.

Każdy, kto przeczytał choćby fragment „Summy teologicznej”, musiał zwrócić uwagę na język, który – choć poddany sztywnym, scholastycznym regułom – uderza niezwykłą precyzją i logiczną spójnością. Odnieść można wrażenie, że nie użyto ani jednego słowa więcej dla wyrażenia subtelnych rozróżnień (dystynkcji) teologicznych. Według Gilberta Chestertona, św. Tomasz „był jakby poetą prozy, władającym słowami w ich skojarzeniowym i emocjonalnym aspekcie, tak że jego książki obfitują w piękne ustępy, wracające w pamięci jak frazy muzyczne”.

Tomasz przejawiał niezwykłe nabożeństwo do Najświętszego Sakramentu. Opowiadano, że kiedy rozstrząsał jakieś skomplikowane problemy teologiczne lub filozoficzne, opierał głowę o tabernakulum. Podobno często płakał podczas Mszy Świętej. „Gdy dzieli się Hostię – mówił – Jezus znajduje się w niej podobnie jak odbicie twarzy w kawałkach zbitego lustra”. W 1273 roku dwukrotnie zapadł w ekstazę podczas odprawiania Mszy. Wtedy właśnie zwierzył się swemu sekretarzowi, że wszystko inne w porównaniu z tym przejmującym doświadczeniem jest słomą (wszystko, co widziałem i co mi zostało objawione).

W 1264 roku, papież Urban IV ustanowił uroczystość liturgiczną ku czci Najświętszego Sakramentu – Boże Ciało. Wtedy właśnie powstało pięć wspaniałych hymnów, które przyozdobiły liturgię w podobny sposób, jak pięć sławnych dowodów na istnienie Boga zdobi dziś koronę filozofii: Adoro te devote („Zbliżam sie w pokorze”), Lauda Sion („Chwal, Syjonie”), Pange lingua („Sław języku”), Sacris solemniis („Z dniem świętym”) i Verbum supernum („Słowo najwyższe”).

Trudno zresztą nazwać te utwory poezją; były to przede wszystkim teksty liturgiczne, wierszowane zgodnie z prawami rytmiki łacińskiej, poezja pojęciowa o niezwykłej sile oddziaływania. Ktoś je określił jako hymny o niezwykłym stężeniu doktrynalnym, a jednocześnie niezwykłej czułości mistycznej. I tak chyba było – Tomasz nie pisał wierszy w dzisiejszym rozumieniu, Tomasz czcił Boga siłą swej żarliwej wiary, przy okazji, jakby od niechcenia, tworząc frazy poetyckie. Dom Wilmart, benedyktyn i znawca scholastyki, napisał o Adoro te devote, że jest to „jedna z tych kompozycji harmonijnych i genialnych, bogatych i prostych zarazem, a przyczyniających się w większym stopniu niż niejedna książka do kształtowania katolickiej religijności”.

Niektóre fragmenty hymnów św. Tomasza, stały się jakby samodzielnymi utworami, bez których trudno sobie dziś wyobrazić wiele obrzędów liturgicznych. Pieśń eucharystyczna śpiewana podczas wystawiania Najświętszego Sakramentu „O zbawcza Hostio” (O salutaris Hostia), to po prostu dwie ostatnie zwrotki hymnu „Słowo najwyższe” (Verbum supernum), „Chleb Anielski” (Panis angelicus) to przedostatnia strofa hymnu „Z dniem świętym” (Sacris solemniis), pieśń „Dobry Pasterzu, prawdziwy Chlebie” (Bone pastor, panis vere) składa się z dwóch ostatnich zwrotek hymnu „Chwal Syjonie” (Lauda Sion), z kolei „Przed tak wielkim Sakramentem” (Tantum ergo Sacramentum) to dwie ostatnie zwrotki hymnu „Sław języku tajemnicę” (Pange lingua). Niekiedy samodzielnie jest również używany utwór „Oto chleb Aniołów” (Ecce Panis Angelorum) pochodzący z hymnu Lauda Sion. Wiele z tych utworów doczekało się nadzwyczajnych aranżacji muzycznych, wystarczy wspomnieć, że króciutka zwrotka hymnu Sacris solemniis zaczynający się od słów Panis angelicus („Chleb anielski”) i pod taką występująca nazwą, doczekała się wykonań największych śpiewaków operowych, m.in. Luciano Pavarottiego i Placido Domingo.

Tadeusz Rogowski

HYMNY ŚW. TOMASZA Z AKWINU – cały artykuł

Kompendium filozofii tomistycznej w opracowaniu wybitnego polskiego filozofa Józefa Marii Bocheńskiego herbu Rawicz (1902-1995), dominikanina znanego pod imieniem zakonnym o. Innocenty Maria, rektora Uniwersytetu we Fryburgu (1964-1966). Był logikiem, historykiem logiki i badaczem filozofii i myśli współczesnej. Historię logiki dzielił na na trzy krótkie okresy szybkiego rozwoju, przedzielane długimi okresami niemal całkowitego upadku. Te okresy rozwoju to IV/III w. p.n.e. (logika arystotelesowska i logika stoicka), XIII i XIV w. (logika scholastyczna) oraz okres współczesny, zaczynający się pod koniec XIX w. (rozwój logiki matematycznej). Stanowią one jednocześnie czasy największego rozkwitu filozofii – pierwszy wydał Arystotelesa, drugi św. Tomasza, trzeci współczesną filozofię analityczną. O. Innocenty Maria Bocheński za jedyną żywą cywilizację naszych czasów uważał cywilizację europejską, która opiera się na trzech fundamentach: 1) grecki stosunek do czystej formy; 2) rzymski stosunek do społeczeństwa (w głównej mierze na ten czynnik składa się prawo rzymskie); 3) judeochrześcijańskie podejście do spraw egzystencjalnych.

Słowo wypada powiedzieć o postawie studiującego tomizm i o duchu, w którym studium odbywać się powinno. Profesorowie historii filozofii zwykli uczyć, że nie podobna żadnego myśliciela naprawdę zrozumieć, jeśli się nie podchodzi do niego z sympatią i z założeniem, że jego myśli są trafne. Otóż postawa taka jest tym bardziej wymagana od katolika studiującego św. Tomasza. Podejście w złym tego słowa znaczeniu „krytyczne”, byłoby tutaj całkowitym nieporozumieniem: czytelnik pamiętać powinien, że ma do czynienia z jednym z największych umysłów, jakie ludzkość wydała, więcej nawet, że św. Tomasz dlatego takie stanowisko zajmuje w Kościele, że przez niego „coś większego niż Tomasz sam przemawia”. Początkujący tomista dobrze więc uczyni, jeśli przede wszystkim postara się o zrozumienie św. Tomasza-człowieka (posłużyć tutaj może, poza literaturą podaną poniżej w dziale „Wstęp”, takie piękne dziełko G. K. Chestertona: St. Thomas Aquinas, London 1943) – a następnie gdy, w razie napotkania na trudności, nie tomizm, ale samego siebie, swoje niezrozumienie, winić będzie. Aby św. Tomasza zrozumieć, trzeba, dopóki się nie weszło głęboko w jego myśl, zachować postawę ucznia; a że ta postawa nie zniknie po zdobyciu zrozumienia, o tym można na podstawie wielowiekowej praktyki zapewnić.

Rozdziały: Realizm tomistyczny | Pluralizm tomistyczny | Teizm tomistyczny | Hylemorfizm tomistyczny | Etyka tomistyczna | Personalizm tomistyczny |Wskazówki dydaktyczne i bibliograficzne.

ABC TOMIZMU – czytaj (studiuj) cały tekst

Istotnie Tomasz odznaczył się śmiałością w poszukiwaniu prawdy, wolnością ducha w omawianiu nowych zagadnień i uczciwością umysłową znamienną dla tych, którzy nie dopuszczając do skażenia prawdy chrześcijańskiej przez filozofię świecką, nie odrzucają jej jednak z góry. Dlatego historia nauki chrześcijańskiej zalicza go do pionierów, wyznaczających nowe drogi filozofii oraz wiedzy w ogóle. Główne zagadnienie, stanowiące jakby rdzeń jego nauki o nowym stosunku rozumu do wiary, ujęte genialnie z najwyższą, jakby wieszczą bystrością – to uzgodnienie świeckości świata z trudnymi i surowymi wymaganiami Ewangelii, dalekie od nienaturalnej skłonności do pogardzania światem i jego dobrami, ale równocześnie ani na krok nie odstępujące od wzniosłych i niezłomnych zasad porządku nadprzyrodzonego. Cały bowiem gmach nauki zbudowany przez Tomasza opiera się na tej złotej zasadzie, głoszonej przez niego już na pierwszych stronach Sumy Teologicznej, że łaska nie niszczy natury lecz ją doskonali, natura jest podporządkowana łasce, rozum wierze, a ludzka miłość miłości nadprzyrodzonej. Łaska dana nam przez Boga, stanowiąc podstawę życia wiecznego, zakłada wielkie pole cnót oraz uzdolnień, a mianowicie bytowanie, umysł, miłość, w których rozwija się żywotny prąd ludzkiej natury, wzmacniany nowymi siłami. Tak więc sama pełna przyrodzona doskonałość człowieka urzeczywistnia się w porządku nadprzyrodzonym przez proces zbawczego oczyszczenia oraz uświęcającego wniesienia. Chociaż porządek ten dokona się całkowicie w niebieskiej szczęśliwości, niemniej już w tym ziemskim życiu pociąga do pięknego i prawdziwie odpowiedniego ładu dóbr, trudnego do osiągnięcia – podobnie jak i życie chrześcijańskie – ale wielce ponętnego.

ŚW. TOMASZ Z AKWINU – ŚWIATŁOŚĆ KOŚCIOŁA I CAŁEGO ŚWIATA – cały artykuł

ŚW. TOMASZ Z AKWINU – czytaj cały artykuł

Autor prowadzi swój blog „Mariusz Węgrzyn” na niezależnym forum publicystów Salon24.pl

Serdecznie dziękujemy Autorowi za udzielenie zgody na przedruk tekstu na naszym portalu koszalin7.pl

Św. Tomasz przejawiał niezwykłe nabożeństwo do Najświętszego Sakramentu. Opowiadano, że kiedy roztrząsał jakieś skomplikowane problemy teologiczne lub filozoficzne, opierał głowę o tabernakulum. Podobno często płakał podczas Mszy Świętej. „Gdy dzieli się Hostię – mówił – Jezus znajduje się w niej podobnie jak odbicie twarzy w kawałkach zbitego lustra”. W 1273 roku dwukrotnie zapadł w ekstazę podczas odprawiania Mszy. Wtedy właśnie zwierzył się swemu sekretarzowi, że wszystko inne w porównaniu z tym przejmującym doświadczeniem (wszystko, co widziałem i co mi zostało objawione) jest słomą.

W 1264 roku, papież Urban IV ustanowił uroczystość liturgiczną ku czci Najświętszego Sakramentu – Boże Ciało. Wtedy właśnie powstało pięć wspaniałych hymnów, które przyozdobiły liturgię w podobny sposób, jak pięć sławnych dowodów na istnienie Boga zdobi dziś koronę filozofii: Adoro te devote („Zbliżam sie w pokorze”), Lauda Sion („Chwal, Syjonie”), Pange lingua („Sław języku”), Sacris solemniis („Z dniem świętym”) i Verbum supernum („Słowo najwyższe”).

Trudno zresztą nazwać te utwory poezją; były to przede wszystkim teksty liturgiczne, wierszowane zgodnie z prawami rytmiki łacińskiej, poezja pojęciowa o niezwykłej sile oddziaływania. Ktoś je określił jako hymny o niezwykłym stężeniu doktrynalnym, a jednocześnie niezwykłej czułości mistycznej. I tak chyba było – Tomasz nie pisał wierszy w dzisiejszym rozumieniu słowa, Tomasz czcił Boga siłą swej żarliwej wiary, przy okazji, jakby od niechcenia, tworząc frazy poetyckie. Dom Wilmart, benedyktyn i znawca scholastyki, napisał o Adoro te devote, że jest to „jedna z tych kompozycji harmonijnych i genialnych, bogatych i prostych zarazem, a przyczyniających się w większym stopniu niż niejedna książka do kształtowania katolickiej religijności”.

Niektóre fragmenty hymnów św. Tomasza, stały się jakby samodzielnymi utworami, bez których trudno sobie dziś wyobrazić wiele obrzędów liturgicznych. Pieśń eucharystyczna śpiewana podczas wystawiania Najświętszego Sakramentu „O zbawcza Hostio” (O salutaris Hostia), to po prostu dwie ostatnie zwrotki hymnu „Słowo najwyższe” (Verbum supernum), „Chleb Anielski” (Panis angelicus) to przedostatnia strofa hymnu „Z dniem świętym” (Sacris solemniis), pieśń „Dobry Pasterzu, prawdziwy Chlebie” (Bone pastor, panis vere) składa się z dwóch ostatnich zwrotek hymnu „Chwal Syjonie” (Lauda Sion), z kolei „Przed tak wielkim Sakramentem” (Tantum ergo Sacramentum) to dwie ostatnie zwrotki hymnu „Sław języku tajemnicę” (Pange lingua). Niekiedy samodzielnie jest również używany utwór „Oto chleb Aniołów” (Ecce Panis Angelorum) pochodzący z hymnu Lauda Sion. Wiele z tych utworów doczekało się nadzwyczajnych aranżacji muzycznych, wystarczy wspomnieć, że króciutka zwrotka hymnu Sacris solemniis zaczynający się od słów Panis angelicus („Chleb anielski”) i pod taką występująca nazwą, doczekała się wykonań największych śpiewaków operowych, m.in. Luciano Pavarottiego i Placido Domingo. (tr)

HYMNY ŚW. TOMASZA Z AKWINU – cały artykuł