Koszalin, miasto papieskie, szczycące się honorowym obywatelem Janem Pawłem II, ale też prastarym sanktuarium Maryjnym, stolica biskupstwa, któremu patronuje święty Wojciech misjonarz i męczennik, siedziba wyższej uczelni katolickiej oraz katolickiej szkoły powszechnej – przywitał z nowymi nadziejami wybór papieża Leona XIV. Uniwersalny wymiar Kościoła sprawia, że również tutaj – w Koszalinie i na Pomorzu – odnajdziemy punkty wspólne z papieżem urodzonym w USA, należącym do zakonu św. Augustyna, pracującym wcześniej jako misjonarz w Peru.

Zacznijmy jednak od samego chrześcijaństwa i papiestwa. Na Pomorze chrześcijaństwo dotarło z opóźnieniem około 150 lat w stosunku do Polski. Był to jeden z powodów, że chrześcijaństwo zaprowadzali tutaj władcy Polski. Dziś zwraca się uwagę przede wszystkim na wymiar religijny chrystianizacji, polegający na przyniesieniu nowej religii. Równolegle odbywał się jednak nie mniej ważny proces włączania schrystianizowanych narodów do wysoko kulturalnie i duchowo zaawansowanego śródziemnomorskiego kręgu kulturowego, słowem – do cywilizacji łacińskiej. Była to więc misja zarówno chrystianizacyjna, jak i cywilizacyjna. Dzieło rozpoczął Bolesław Chrobry (biskupstwo w Kołobrzegu), zakończył Bolesław Krzywousty (organizacja misji św. Ottona z Bambergu na Pomorzu).

Chrystianizacji towarzyszył proces budowy struktur Kościoła – biskupstw (diecezji) i sieci parafialnych. Pierwsze biskupstwo zachodniopomorskie w Kołobrzegu, podporządkowane było archidiecezji gnieźnieńskiej. Po jego upadku powstawały kolejne wcielenia diecezji zachodniopomorskiej – w Wolinie, a następnie Kamieniu, wciąż pozostające pod bezpośrednią jurysdykcją archidiecezji gnieźnieńskiej. Biskupi nosili tytuł Pomeranorum et Leuticorum episcopus, wyrażający fakt, że zarówno księstwo zachodniopomorskie jak i diecezja obejmowały ziemie pomorskich Słowian i Lutyków. W którymś momencie biskupstwo znalazło się bezpośrednio „pod opieką Stolicy Piotrowej”. Ten fenomen tłumaczy się rywalizacją dwóch archidiecezji – polskiej w Gnieźnie i niemieckiej w Magdeburgu – o prawo zwierzchnictwa nad diecezją zachodniopomorską. Papież pogodził obie strony konfliktu, nie przyznając żadnej z nich racji i przejmując diecezję pod swoją bezpośrednią opiekę. Ten stan przetrwał niemal 400 lat, aż do czasów reformacji na Pomorzu w 1534 roku. Stąd też na Pomorzu można mówić o silniejszych, niż gdziekolwiek w Polsce związkach z papiestwem. Przypieczętowała je po kilku wiekach bulla papieża Pawła VI z 1972 roku Episcoporum Poloniae coetus, regulującą stan prawny Kościoła na Ziemiach Odzyskanych i powołującą do życia m.in. diecezję koszalińsko-kołobrzeską, podporządkowaną metropolii gnieźnieńskiej. Kołobrzeg po upływie niemal tysiąca lat powrócił do swego gniazda – Gniezna.

Powróćmy jednak do konklawe. Wśród czterech kardynałów z Polski uprawnionych do wyboru papieża znajdował się kardynał Kazimierz Nycz, wcześniej związany z Koszalinem i stąd wezwany do przewodzenia archidiecezji warszawskiej. W latach 2004-2007 był biskupem diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej, obejmującej swoim zasięgiem Pomorze Środkowe, położonej dzisiaj na terenie czterech województw, z trzema byłymi miastami wojewódzkimi (Koszalin, Słupsk, Piła). Jest to jedyna istniejąca obecnie duża struktura terytorialna z centrum i stolicą w Koszalinie, po niefortunnej i nieprzemyślanej likwidacji województwa koszalińskiego, spowodowanej naciskami Komisji Europejskiej, z narzuconą „regionalizacją” Polski.

Papież Leon XIV jest misjonarzem, który ponad dwadzieścia lat spędził na misjach w Peru, między innymi w diecezjach Chiclayo i Callao. Nie wszyscy jednak wiedzą, że w diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej mamy również swoich misjonarzy, także w Ameryce Południowej. Jest wśród nich ks. Jacek Dziadosz, który głosi Ewangelię Indianom mieszkającym na płaskowyżu Apltiplano w Boliwii. Kiedyś misjami zajmowały się „wyspecjalizowane” zakony. W słynnym filmie „Misja” z Robertem De Niro w roli głównej są to jezuici. Zmieniło się to w 1957 roku, kiedy ukazała się encyklika papieża Piusa XII Fidei donum, zachęcająca wszystkie diecezje na świecie do wysyłania księży na misje. Takich misjonarzy nazywa się fideidonistami lub misjonarzami „fidei donum”, od nazwy encykliki. Nie można przy tej okazji nie wspomnieć o młodej polskiej misjonarce Helenie Kmieć, która w 2017 pojechała do Boliwii, pracowała w ochronce dla dzieci i zginęła podczas napadu na tą placówkę. W 1991 roku w Peru śmierć męczeńską ponieśli dwaj polscy misjonarze franciszkanie Michał Tomaszek i Zbigniew Strzałkowski, zamordowani przez terrorystów ze „Świetlistego Szlaku”. W 2015 roku obaj zostali beatyfikowani przez papieża Franciszka.

Papież przyjął też nowe imię Leon XIV. Ta tradycja wywodzi się wprost z Ewangelii, kiedy to Szymon staje się Piotrem, „Skałą” na fundamencie Kościoła. Jest wejściem w „linię genetyczną”, sukcesję Piotrową. Wybór zawsze nawiązuje do imienia któregoś z poprzedników w papiestwie i wyraża intencje nowego papieża. Dla Leona XIV tym wielkim poprzednikiem jest Leon XIII, znany przede wszystkim z encykliki Rerum novarum, w której przedstawił zasady katolickiej nauki społecznej. Mniej znana jest inna jego encyklika – Aeterni Patris, o nauce św. Tomasza z Akwinu – systemie filozoficznym stanowiącym wielką syntezę intelektualną ludzkości, wprowadzającą „przyjacielską harmonię między wiarą a rozumem”. I to właśnie Tomasz z Akwinu jest patronem wszystkich szkół katolickich. Ta w Koszalinie była pierwszą w Polsce szkołą katolicką po przełomie ustrojowym, nosi imię papieża Jana Pawła II, a utworzył ją ksiądz i pedagog Kazimierz Bednarski, proboszcz parafii Ducha Świętego, traktując ją jako „żywy pomnik papieża Jana Pawła II”. Już pierwsze kroki nowego papieża wskazują na jego szczególne zainteresowanie katolickim szkolnictwem, ale również nauką św. Tomasza, która dzisiaj w USA, ojczyźnie papieża, przeżywa prawdziwe odrodzenie.

W herbie papieskim Leona XIV, na jednej jego połowie, znalazła się srebrna lilia na niebieskim tle. To symbol Matki Bożej, która czczona jest dzisiaj w Koszalinie w obrazie Matki Bożej Trzykroć Przedziwnej w prastarym sanktuarium na Górze Chełmskiej. Dzisiejsza kaplica stoi obok miejsca, gdzie istniała wcześniejsza zbudowana przez premonstrantów na przełomie XII i XIII wieku. Była znanym sanktuarium maryjnym w Europie, obdarzonym przywilejami papieży. W 1387 roku przyjeżdżała tutaj błogosławiona Dorota z Mątów, której czcicielem był papież Benedykt XVI. Posiadanie sanktuarium o tak prastarym rodowodzie jest rzadkością, nawet wyjątkiem, wyróżniającym i nobilitującym miasto. Na pewno jest powodem do dumy wszystkich mieszkańców, bez względu na ich stosunek do religii.

Druga połowa herbu papieskiego Leona IV zawiera atrybuty, których nie miał wcześniej żaden inny papież, ponieważ jest on pierwszym papieżem augustianinem, a więc należącym do zakonu augustianów, zorganizowanego na podstawie Reguły św. Augustyna. Gorejące serce nawiązuje do słów św. Augustyna zapisanych w słynnych „Wyznaniach”, pomnikowym dziele literatury europejskiej: „Stworzyłeś nas, Panie, jako skierowanych ku Tobie. I niespokojne jest serce nasze, dopóki w Tobie nie spocznie”. Strzała, jak pamiętamy uwidoczniona także na pierwszym denarze Chrobrego, zarazem pierwszej polskiej monecie, odnalezionej w Garsku pod Koszalinem, nawiązuje do innego fragmentu „Wyznań”: „Przebiłeś moje serce swoją miłością” i symbolizuje Chrystusa. Księga symbolizuje Pismo Święte – źródło światła i prawdy.

Leon XIV należy do zakonu augustianów, którzy w 1331 roku trafili na Pomorze. Pierwszy klasztor zbudowali w Jasienicy koło Polic, gdzie do dzisiaj można oglądać jego ruiny. Na Pomorzu utworzyli klasztory i placówki m.in. w Stargardzie, Pyrzycach, Chojnie, Szczecinku, Chojnicach. Wybitnym przedstawicielem zakonu na Pomorzu był Augustyn ze Stargardu zwany również Angelusem. Opracował pierwszy rodowód i genealogię książąt pomorskich. W latach 1342-47 napisał najstarszą kronikę pomorską tak zwany „Protokół”, w którym zajął się sporem między arcybiskupami gnieźnieńskimi a biskupami kamieńskim. Dzieło dedykował księciu szczecińskiemu Barnimowi III z dynastii Gryfitów. Okres rządów tego władcy Pomorza łączy wspólnota interesów z Polską przeciwko rosnącej w siłę Brandenburgii. Bliska współpraca zaowocowała czterema sojuszami (1325, 1328, 1337, 1348). Stoczył też z Brandenburgią dwie zwycięskie bitwy.

Na terenie dzisiejszej diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej augustianie mieli swój klasztor w Szczecinku, który nosił piękną nazwę Marienthron – Tron Maryi (obecnie Świątki, część Szczecinka). Tutaj schroniła się przed zarazą, a następnie zmarła w 1361 roku królewna Elżbieta Kazimierzówna, najstarsza córka króla Kazimierza Wielkiego, żona księcia pomorskiego Bogusława V. Ich małżeństwo wzmocniło układ o współpracy polsko-pomorskiej, zawarty w 1343 w Poznaniu, skierowany przeciwko Krzyżakom. Syn Kaźko Słupski, adoptowany przez Kazimierza Wielkiego, przewidywany był na jego następcę, czyli władcę Polski, do czego jednak nie doszło ze względu na jego przedwczesną śmierć. Dzisiaj księżna Elżbieta jest patronką I Liceum Ogólnokształcącego w Szczecinku.

Do rodziny zakonów augustiański, stosujących Regułę świętego Augustyna, należą również premonstratensi (premonstranci), historycznie związani z Koszalinem. Nazywani są również norbertanami, od imienia założyciela zakonu Norberta z Xanten. Norbert w języku starogermańskim oznacza „ten, który dokonuje wielkich czynów na północy”. Spotykamy ich już w pierwszej wzmiance źródłowej o Koszalinie z 23 października 1214 roku, czyli sprzed ponad ośmiu wieków. Książę zachodniopomorski Bogusław II (ma swoją ulicę w Koszalinie) ze słowiańskiej dynastii Gryfitów, nadaje klasztorowi premonstrantów z Białoboków koło Trzebiatowa „w swobodne i spokojne posiadanie… wieś, która zwie się Koszalin (Cossalitz), blisko Góry Chełmskiej (Cholin)”. Warto zauważyć, że działo się to pół wieku przed nadaniem praw miejskich Koszalinowi w 1266 roku. Pieczęć Bogusława II posłużyła za wzór dla nowego herbu Koszalina, ustanowionego w 1959 roku. Historycznym herbem Koszalina pozostaje jednak ten z głową Jana Chrzciciela.

Ta pierwsza wzmianka historyczna o Koszalinie ma również związek z Polską. Matką Bogusława II i wielką protektorką premonstrantów z Białoboku koło Trzebiatowa była Anastazja Mieszkówna, córka władcy Polski Mieszka III Starego, wnuczka Bolesława Krzywoustego. Małżeństwo z księciem pomorskim Bogusławem I przypieczętowało sojusz pomiędzy książętami zachodniopomorskim i wielkopolskim. Była matką dwóch władców pomorskich. Po przedwczesnej śmierci męża Bogusława I, w praktyce pełniła rolę regentki Pomorza, władczyni w zastępstwie, do czasu kiedy jej synowie osiągnęli wiek dojrzały.

W roku, w którym obchodzimy 1000-lecie Królestwa Polskiego, wypada przypomnieć także słowa Jana Pawła II, wypowiedziane w Koszalinie 1 czerwca 1991, przypominające nam naszą historię, o której dzisiaj nie zawsze pamiętamy. W homilii wygłoszonej przy kościele Ducha Świętego papież mówił: „Stajemy tutaj wobec jakiegoś istotnego fragmentu naszych dziejów, u samych tychże dziejów początku. Miasto Kołobrzeg wiąże się z doniosłymi wydarzeniami roku tysięcznego. Trudno mi nie przypomnieć tych wydarzeń, które wiążą się z imieniem Bolesława Chrobrego, pierwszego władcy Polski ozdobionego królewską koroną. To on właśnie – syn i następca Mieszka – obrysowując kształt piastowskiego państwa, uwydatnił tę ziemię i ten gród: Kołobrzeg. Stało się to na przedłużeniu Chrztu, jaki Polska przyjęła w 966 roku, w osobie swego pierwszego historycznego władcy”.

Tadeusz Rogowski

W piątek 29 grudnia żegnaliśmy na koszalińskim cmentarzu panią Marię Hudymową, Honorowego Obywatela Koszalina. Przeżyła 104 lata oraz kilka epok i przełomów historycznych. Była żołnierzem Armii Krajowej, organizatorką tajnego nauczania, a od 1947 roku organizatorką życia oświatowego i kulturalnego w Koszalinie. Jej głównie zawdzięczamy nową Bibliotekę Wojewódzką, jedną z najważniejszych instytucji kultury w mieście i regionie.

Maria Hudymowa urodziła się 13 stycznia 1913 roku w Czortkowie, w województwie tarnopolskim. Była nauczycielką języka polskiego. Pracę rozpoczęła w szkołach powszechnych w powiecie Buczacz. Podczas wojny organizowała tajne nauczanie w Monasterzyskach. Od 1942 roku była w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej. Komendant Wojskowej Służby Kobiet Obwodu Buczacz z siedzibą w Monasterzyskach. W listopadzie 1944 roku za działalność w Armii Krajowej została aresztowana w szkole podczas lekcji przez NKWD. W kwietniu następnego roku została zwolniona z więzienia i jako repatriantka wyjechała do Chełma Lubelskiego a następnie do Modlina. Tam uczestniczyła w organizacji szkoły podstawowej III stopnia, gimnazjum i liceum oraz średniej szkoły wojskowej Garnizonu Modlin. W związku z przeniesieniem służbowym męża, oficera Wojska Polskiego we wrześniu 1947 roku zamieszkała w Koszalinie.
Po przybyciu do Koszalina rozpoczęła pracę w szkole rozwojowej nr 1, a po kilku miesiącach objęła jej kierownictwo. W 1950 roku po utworzeniu województwa koszalińskiego została wydelegowana przez władze oświatowe do zorganizowania Wydziału Oświaty Wojewódzkiej Radny Narodowej w Koszalinie, a następnie została mianowana wizytatorem szkół podstawowych. Pełniła także obowiązki kierownika pedagogicznego oraz przewodniczącej Okręgu Związku Nauczycielstwa Polskiego. Jednak ze względu na akowską przeszłość zmuszona była zrezygnować z pracy w Okręgu ZNP i powróciła do pracy w Wydziale Oświaty Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej na stanowisko kierownika Wydziału Opieki nad Dzieckiem, któremu podlegały domy dziecka.
W maju 1957 roku przyjęła propozycję przejścia na stanowisko zastępcy dyrektora nowo powstałej Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Koszalinie. Funkcję wicedyrektora Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej pełniła przez 22 lata realizując m.in. budowę nowego budynku biblioteki. Prowadziła aktywną działalność na rzecz upowszechniania wiedzy o mieście i regionie. Wiele lat przewodniczyła Zarządowi Okręgu Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, mając osobisty udział w tworzeniu struktur SBP na Pomorzu Środkowym. Przez trzy kadencje była radną Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie oraz aktywnie uczestniczyła we władzach Związku Nauczycielstwa Polskiego. Była współorganizatorką i działaczką Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich i Północnych, oraz Towarzystwa Wiedzy Powszechnej. Działała w Koszalińskim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym i w Stowarzyszeniu „Wspólnota Polska”. W 1977 roku zorganizowała Klub byłych Nauczycieli Tajnego Nauczania, a w 1983 roku Konwent byłych Nauczycieli Tajnego Nauczania.
Maria Hudymowa prowadziła aktywną działalność na rzecz upowszechniania wiedzy o mieście i regionie. Inicjowała pierwsze wydawnictwa regionalne. Była członkiem redakcji Bibliotekarza Zachodniopomorskiego oraz Bibliografii Pomorza Zachodniego. W czasie pracy zawodowej współpracowała z czasopismami fachowymi, opublikowała wiele artykułów związanych z problemami bibliotekarstwa, a także wspomnienia i pamiętniki. W 1970 roku była jedną z inicjatorek powołania Klubu Pioniera Miasta Koszalina.
Uchwałą nr XII/141/2011 Rady Miejskiej z dnia 21 lipca 2011 roku. Maria Hudyma otrzymała tytuł Honorowego Obywatela Koszalina. W roku 2013 Krajowy Zjazd Delegatów Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich nadał jej godność honorowej członkini Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.

Źródło: Encyklopedia Pomorza Zachodniego

{gallery}anno/2017/17_12_31_hudymowa_pogrzeb{/gallery}

Trudno znaleźć zdjęcie pana Wacława, na którym nie byliby razem – on i żona Maria. Nierozłączni, wpatrzeni w siebie. Dla wielu osób w Koszalinie, byli wzorem małżeństwa. Tak zapamięta Wacława Dąbrowskiego proboszcz koszalińskiej parafii Ducha Świętego, ksiądz Kazimierz Bednarski.

– Dawali świadectwo miłości małżeńskiej, byli żywą ilustracją ewangelicznego opisu małżeństwa – już „nie dwoje, lecz jedno ciało” – i posłuszeństwa przykazaniu: „Co Bóg złączył, człowiek niech nie rozdziela”.

Przyszedł na świat w tragicznym 1939 roku, kilka miesięcy przed wybuchem wojny światowej, zachował jednak pogodne spojrzenie na świat, spokój i niezachwianą wiarę w dobro i piękno. W 1945 roku przyjechał na Ziemie Odzyskane, które dla milionów Polaków stały się nową, kochaną Ojczyzną. W Słupsku ukończył Liceum Pedagogiczne, później było słupskie Studium Nauczycielskie, a dalej pedagogika na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pracował w Kępicach, ale już w 1961 roku przeniósł się do Koszalina. Był nauczycielem śpiewu i muzyki w „dziesiątce” (SP Nr 10), następnie w „ekonomie” (Liceum Ekonomicznym) i „dibulcu” (Liceum Ogólnokształcące im. Dubois). Wielu koszalinian zapamiętało go jako niezwykłego nauczyciela i pedagoga.

– W liceum Dubois pan Wacław Dąbrowski uczył nas przedmiotu „wychowanie do życia w rodzinie” – wspomina Jagoda Rypniewska, koszalinianka, dziś mieszkanka Szczecina. – Eksperymentalny program, po raz pierwszy w historii edukacji, bez podręczników i zeszytów. „Pan od muzyki”, tak o nim mówiliśmy, przynosił na zajęcia „Małego Księcia” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego i czytał… Dziś wiemy, że nikt inny nie potrafiłby tak pięknie, mądrze i łagodnie przeprowadzić bezpiecznie nas „młodych gniewnych” ze świata dzieci do świata dorosłych…

Zespół Pieśni i Tańca, Miejski Ośrodek Kultury, Pałac Młodzieży – przez ponad 30 lat zakładał i prowadził w Koszalinie grupy muzyczne, teatralne i recytatorskie. Jeszcze podczas pobytu w Kępicach związał się z Teatrem Dialog, który organizował w pionierskich czasach, razem z jej założycielką Henryką Rodkiewicz.

– Po raz pierwszy spotkaliśmy się pod koniec lat osiemdziesiątych, kiedy przyszedłem do Dialogu jeszcze jako uczeń szkoły średniej – opowiada Paweł Ryfun, przedstawiciel młodszego pokolenia „Dialogowców”. – Wacław opowiadał o teatrze jak o drugim domu. Nie był zawodowym aktorem, ale był wielkim pasjonatem teatru. Właśnie to spotkanie spowodowało, że zostałem tam na dłużej.

Wacław Dąbrowski był jednym z współtwórców kultowego już dziś w Koszalinie Teatru Propozycji „Dialog”, nawiązującego stylem do krakowskiego Teatru Rapsodycznego, w którym występował Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II. Pierwszym konspiracyjnym przedstawieniem tamtego teatru był „Król-Duch” Słowackiego, wystawiony w Dzień Zaduszny 1941 roku, bo też od rapsodiów Króla-Ducha wywodziła się jego nazwa, i do tej idei nawiązała 20 lat później Henryka Rodkiewicz, aktorka koszalińskiego teatru dramatycznego imienia… Juliusza Słowackiego. Z tego też powodu pierwszy spektakl „Dialogu” oparto na Słowackim – „Godzina myśli” o poezji i prozie Wieszcza – którego polska inteligencja jeszcze w czasach powojennych, tłamszonej wówczas wolności, wielbiła, znajdując w nim swe ukryte tęsknoty, dążenia i ducha.

– Tworzył teatr swoją osobą, był jego filarem – mówi Paweł Ryfun. – Kiedyś powiedział mi, że miał propozycję pracy w innym dużym mieście, ale nie zostawił Koszalina właśnie ze względu na „Dialog”. Nieczęsto zdarza się ktoś, kto posiada taki dar opowiadania – o zwykłych rzeczach w sposób zajmujący. Sypał historiami, anegdotami, przeżyciami własnymi, zawsze ciekawie i z kulturą żywego słowa.

– Człowiek, który rozmawiał z każdym i dla każdego miał czas – mówi koszaliński poseł Stefan Romecki, który uczestniczył w uroczystościach pogrzebowych.

We wtorek 8 listopada, w dniu, w którym do Koszalina przyszła nocą tegoroczna zima, żegnał Wacława Dąbrowskiego tłum jego przyjaciół, uczniów, współpracowników, włącznie z tymi, którzy musieli pokonać kilkaset kilometrów drogi, by wziąć udział w ostatniej drodze swego przyjaciela. Żółtymi kamizelkami wyróżniały się panie które zgodnie z wolą Zmarłego, zamiast kwiatów” zbierały datki na koszalińskie Hospicjum im. Maksymiliana Kolbego.

Paweł Ryfun: – Takiego go zapamiętam, wspaniałego przyjaciela. Zawsze życzliwy i pogodny, miał świetny kontakt z ludźmi. Trudno mi to opisać, ale był wyjątkową osobą, takich ludzi jest dzisiaj niewielu.

Jagoda Rypniewska: – Pozostała wdzięczna pamięć i słowa Małego Księcia: „Dobrze widzi się tylko sercem. Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu”.

Tadeusz Rogowski

Zdjęcia: Tadeusz Rogowski.

Nad grobem przemawiał poseł RP Stefan Romecki, który w ostatnich latach wspierał Zmarłą i pomagał jej organizować festiwale Włodzimierza Wysockiego.

Marleno…
pozostaniesz w naszej pamięci jako osoba wyjątkowa, jedna z tych, które tworzą kulturę i historię. Jednak najbardziej pozostaniesz jako człowiek, jak sama pisałaś „Mały wielki człowiek”.
Człowiek wrażliwy, wierny swoim poglądom, nie schodzący z raz obranej drogi. Nie zawierający kompromisów ze złem. Człowiek o rzadko spotykanej zgodności słów i czynów. Człowiek świadczący swoim życiem.
Taką cię znaliśmy. Głęboki humanizm i idealizm, niespotykana pasja, szacunek dla człowieka cierpiącego i odrzuconego, uznanie jego przyrodzonej godności, której nie odbierze mu nawet upadek. Wielka tęsknota za światem sprawiedliwym i za nienazwanym Wszechwiecznym, który jest samym Dobrem.
Napisałaś kiedyś: „Mały wielki człowiek” przypomina nam o szukaniu sensu istnienia, o wypełnianiu życia prawdziwą treścią, o poetyckiej magii najbardziej nawet prozaicznej egzystencji, o tym jak ważne jest, by każdy człowiek bezwzględnie miał dokąd pójść.
Rolę inteligencji rozumiałaś tak jak Wysocki, który stanął wyżej od „zwykłych” obrońców ludzi przegranych i pogardzanych, wśród tych, którzy ryzykują, że sami zostaną utożsamieni z opiewanymi postaciami, nie pozbawionymi przecież negatywnych cech charakteru. Ci przegrani ludzie mają jednak jedną przewagę: są prawdziwi, to ludzie z krwi i kości, autentyczni do bólu. Pisałaś: „W czasach, gdy stronice działów literackich zapełnili papierowi bohaterowie, niewiarygodni, wydumani, nieszczerzy i nieprawdziwi, ten kult prawdziwości był bezcenny”.
Taka byłaś Marleno, taka jesteś w naszej pamięci, i taka pozostaniesz w naszych sercach.
Nie mówię „żegnaj Marleno”, lecz „do widzenia Marleno”. Rozstajemy się tylko na chwilę. Do zobaczenia w tym lepszym i sprawiedliwym świecie.

Na zakończenie uroczystości pogrzebowych, na koszalińskim cmentarzu zabrzmiał odtworzony z nagrania charakterystyczny głos Włodzimierza Wysockiego. Wielki rosyjski bard śpiewał największej wielbicielce swego talentu, która w polskim nadbałtyckim mieście stworzyła światowe centrum pamięci. Jeden z żałobników w symbolicznym geście położył na grobie biało-czerwony szalik z godłem Polski. (ah)

Ps. Poseł Stefan Romecki zapowiedział podjęcie starań o ocalenie dla Koszalina i Polski niezwykle cennej kolekcji zgromadzonej przez Marlenę Zimną. – Jestem przekonany, że jest to część naszego dziedzictwa narodowego – powiedział poseł.

Tadeusz Rogowski

{gallery}anno/2016/16_03_24_zimna_pogrzeb{/gallery}

Integer eu faucibus dui, a vehicula nisi. Maecenas elementum erat nec malesuada bibendum. Nam elit magna, luctus sed blandit eu, lacinia a felis. Maecenas nec massa maximus, maximus enim vitae, tempus justo. Vivamus eleifend eu est a lobortis. Proin placerat est mi, ut vulputate lectus tristique et. Suspendisse id justo a diam suscipit mattis. Donec pulvinar mi ac diam facilisis, in cursus quam aliquet. Morbi mollis, tortor ac eleifend laoreet, lorem tortor cursus nunc, volutpat blandit metus nisl suscipit dolor.

Morbi vitae porta felis. Etiam aliquet ex nisi, nec feugiat enim condimentum quis. Aliquam consequat est eget odio sollicitudin sagittis. Nulla porta ultrices nibh, at bibendum libero pellentesque eu. Duis ac aliquet magna. Sed malesuada luctus nisi et ullamcorper. Vestibulum tempus ornare eros ultricies fringilla. Integer rhoncus arcu quis neque condimentum faucibus. Nulla sollicitudin ultrices aliquam. Etiam ligula velit, commodo eget ultrices ac, tempor non libero. Fusce ut libero a mi dapibus aliquam et eget est. Sed blandit tellus vitae ex placerat pretium.

Integer maximus, nulla a interdum iaculis, augue odio pulvinar tellus, vel imperdiet nibh lacus quis nibh. Aliquam consectetur pretium dictum. In elementum neque vel posuere sollicitudin. Mauris nibh risus, ultricies at consectetur ut, finibus vel erat. Mauris eu tristique ligula. Fusce vel congue ex, consectetur dictum erat. Nullam ac congue est, sed dictum tellus.

Cały festyn dla prawie dwustu dzieci został zorganizowany dzięki wsparciu Adama Ostaszewskiego, znanego koszalińskiego prawnika, zaangażowanego działacza społecznego (darmowe poradnictwo prawne dla osób niezamożnych, obrońca praw lokatorów przed sądami). Jak zwykle prowadzono konkursy dla dzieci, m.in. w skokach na skakance, podbijaniu piłki i innych konkurencjach sprawnościowych. Dla wszystkich były nagrody i słodki poczęstunek – ciasto, owoce, napoje, lody. Przygrywała jednoosobowa kapela Edwarda Stachowicza.

Nagrody ufundowali jubilerzy Renata i Paweł Lubienieccy z Koszalina, hurtownia zabawek Klawn, Wytwórnia Lodów „Jaś”, Radio Koszalin, PSS Pionier, Coca-Cola, TORG, Polcan, AgroHandel Teresa Mocna, Roma-Opakowania, Elfik, Regina Szalewicz, Michał Płocica, Marcin Sychowski. (zb)

Foto 1 Stefan Romecki z zawodnikami Gwardii na osiedlu Lechitów.
Foto 2 Konkurs żonglerki piłką.

Ekolodzy od 20 lat promują walkę ze zmianami klimatu. Doprowadzili do przeforsowania rewolucyjnych w swojej skali projektów takich jak Protokół z Kioto, Europejski System Handlu Emisjami czy Pakiet Klimatyczny. Projektów, które w swoim postulacie dekarbonizacji wywracają do góry nogami gospodarki takich krajów jak Polska, od lat bazujących w energetyce na swoich zasobach naturalnych. Organizacje zielonych popierały wprowadzenie regulacji REACH, nakładającą na firmy chemiczne rygorystyczne obowiązki związane z dopuszczeniem swoich produktów na rynek. Ekolodzy, w ramach polityki „zrównoważonego rozwoju”, wspierają nakładanie protekcjonistycznych ceł na produkty importowane np. papier czy biopaliwa, które ich zdaniem nie spełniają kryteriów arbitralnie rozumianej ochrony środowiska. Wytwarza się także system oznakowania produktów, w tworzeniu którego kluczowy udział biorą oczywiście ekolodzy, decydujące, które produkty mogą być sprzedawane, a które nie w krajach UE. W Brukseli funkcjonuje już termin, który określa te praktyki mianem „zielonego protekcjonizmu”.

Skoro organizacje zajmujące się rzekomo głównie działaniami na rzecz ochrony środowiska naturalnego, osiągnęły tak gigantyczny wpływ na funkcjonowanie pogrążonej w kryzysie europejskiej gospodarki, zasadne jest postawienie pytania, czy są to rzeczywiście niezależne organizacje pozarządowe.

Światło na sprawę rzuca opublikowana niedawno lista organizacji, które dostały bezpośrednie wsparcie finansowe z Unii Europejskiej w ramach programu LIFE+. Program został utworzony przez Komisję Europejską w 1992 r. na rzecz finansowania „innowacji ekologicznych, ochrony przyrody i możliwości rozwoju”. W 2011 r. bezpośrednie wsparcie finansowe otrzymało 27 organizacji na łączną kwotę ok. 9 mln euro, czyli ok. 38 milionów złotych. Dotacje wyniosły od kilkudziesięciu tysięcy do ponad 770 tys. euro. Rekordzista – europejska gałąź organizacji Friends of the Earth otrzymała prawie 778 tys. euro, ClientEarth – 748 tys. euro, a WWF – 594 tys. euro. Jak nietrudno zauważyć są to kwoty, o których przeciętna organizacja pozarządowa może tylko pomarzyć.

Jeszcze bardziej szokującym od kwot jest fakt, że dla większości organizacji publiczne dotacje (a więc takie na które składają się europejscy podatnicy) są podstawą status quo. Innymi słowy, gdyby nie przychylność Komisji Europejskiej, takie organizacje straciłyby rację bytu, nie mając pieniędzy na dalsze funkcjonowanie w założonej przez siebie skali.

Jak obliczył brytyjski think-tank International Policy Network, aż 9 z 10 największych organizacji ekologicznych w Europie, tworzących koalicje Green 10 otrzymały w latach 1998-2009 aż 66 mln euro bezpośrednich dotacji z UE. Dla pięciu z nich dotacje stanowią ponad 50 proc. rocznego budżetu. Przeciętny roczny budżet wynosi kilka milionów euro, z czego pokaźny procent wydawanych jest na lobbing w instytucjach europejskich.

Trudno oprzeć się wrażeniu, że Komisja Europejska i organizacje zrzeszające aktywistów oraz ideologów ekologizmu, funkcjonują w doskonałej symbiozie. KE może zawsze liczyć na poparcie wdrażanych przez siebie regulacji pod hasłami ochrony środowiska. Organizacje ekologiczne mogą zaś polegać na szczodrości Brukseli. Dochody z publicznych dotacji najbardziej „przedsiębiorczych” organizacji, takich jak Birdlife Europe, Friends of the Earth czy WWF wzrosły od 270-900 proc.

Powstaje zatem pytanie, czy organizacje ekologiczne, których działalność zależy od przyznawanych przez brukselskich urzędników pieniędzy są rzeczywiście „pozarządowe” czy „prorządowe”?

Tomasz Teluk

Artykuł ukazał się w „Naszym Dzienniku”.

Tomasz TELUK jest dyrektorem Instytutu Globalizacji, ekspertem Centre for the New Europe w Brukseli. Wydał książkę „Mitologia efektu cieplarnianego”, za którą w 2009 r. otrzymał międzynarodową nagrodę Templeton Freedom Award.

Dziękujemy panu Tomaszowi Telukowi za zgodę na przedruk tekstów na naszym portalu.

Fritz Vahrenholt, pionier ruchu ekologicznego w Niemczech, który zakwestionował jeden z największych mitów ekologicznych współczesnego świata. (Foto: Frankfurter Rundschau/DPA)

Książka ma szanse stać się bestsellerem, a kontrowersje wokół niej biorą się nie tylko z prezentowanych w niej poglądów, ale mają swoje źródło również w osobie autora Fritza Vahrenholta (młodszy współautor dr Sebastian Lüning jest geologiem i paleontologiem, od 20 lat zajmującym się rekonstrukcją naturalnych zmian środowiska). Otóż prof. dr Fritz Vahrenholt (ur. 1949) należał do pionierów ruchu ekologicznego w Niemczech. Jego, napisana razem z Egmontem R. Kochem, bestsellerowa książka z 1978 roku, Seveso ist überall. Die tödlichen Risiken der Chemie (Seveso jest wszędzie. Śmiertelne ryzyka chemii), poświęcona katastrofie ekologicznej we włoskim miasteczku Seveso, bardzo istotnie przyczyniła się do upowszechnienia w Niemczech wrażliwości na zagrożenia dla środowiska naturalnego płynące ze strony przemysłu. Pracował najpierw w Federalnym Urzędzie Środowiska, następnie w Ministerstwie Środowiska w Hesji, w latach 1984-1990 w urzędzie ds. środowiska w Hamburgu, w latach 1990-91 kierował kancelarią Senatu (rządu) Hamburga, w latach 1991-97 był z ramienia socjaldemokracji członkiem rządu Hamburga ds. ochrony środowiska. Wykłada chemię na Uniwersytecie w Hamburgu. Za rządów kanclerza Schroedera i w pierwszej kadencji rządów Angeli Merkel był członkiem gremium doradczego rządu – Rady Zrównoważonego Rozwoju (Rat für nachhaltige Entwicklung). Pod koniec lat 90. przeszedł do biznesu, w okresie 2001-2007 był prezesem przedsiębiorstwa REpower Systems, produkującej wiatraki prądotwórcze. Od 2008 roku jest dyrektorem wykonawczym RWE Innogy – firmy należącej do koncernu energetycznego RWE, zajmującej się energiami odnawialnymi.

Jak widać, prof. Varenholt to postać wielowymiarowa – pionier ruchu ekologicznego, urzędnik, polityk, menedżer, naukowiec, autor publikacji z dziedziny ochrony środowiska naturalnego pochodzący z samego centrum erefenowskiego establishmentu. Wielu ludzi pomyśli, że skoro on, uważany za jednego z najbardziej prominentnych ekspertów od środowiska naturalnego i energii w Niemczech, sądzi, że głoszenie poglądu o zagrażającym światu globalnym ociepleniu to wywoływanie paniki, to coś w tym musi być. Stąd burza wokół jego książki, która stawia tezy w sumie dość umiarkowane i nie jest oparta na samodzielnych badaniach, lecz zbiera znane fakty, przystępnie je interpretując; autorzy powołują się na wyniki badań takich naukowców jak Roy Spencer, John Christy, Don Easterbrook, Henrik Svensmark, Nicola Scafetta, Stephen McIntyre, Augusto Mangini, Richard Lindzen, Nir Shaviv, Jan Veizer. W książce znalazły się również teksty czterech badaczy podobnie jak Varenholt i Lüning sceptycznych wobec tez głoszonych w raportach IPCC (Międzypaństwowy Zespół ds. Zmian Klimatu ) – są to prof. prof. Henrik Svensmark – astrofizyk z duńskiego Instytutu Przestrzeni Okołoziemskiej, prof. Nir Shaviv – fizyk z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, prof. Werner Weber fizyk z Uniwersytetu Technicznego w Dortmundzie oraz dr Nicola Scafetta z Duke University w Północnej Karolinie, specjalista w dziedzinie statystyki teoretycznej i stosowanej oraz nielinearnego modelowania złożonych procesów.

Pytany w wywiadzie udzielonym dziennikowi „Die Welt”, dlaczego on, aktywny zwolennik tezy o zasadniczym wpływie dwutlenku węgla wytwarzanego przez człowieka na klimat, przez wiele lat upowszechniający ustalenia ICCP, teraz je odrzuca, Varenholt odpowiedział, że zmienił zdanie pod wpływem osobistych doświadczeń, mianowicie miał okazję uczestniczyć w naradach i konferencjach organizowanych przez ICCP, m.in. został zaproszony jako rzeczoznawca do oceny raportu IPCC w kwestii energii odnawialnych. Mówiąc inaczej, poznał realne mechanizmy funkcjonujące wewnątrz establishmentu ociepleniowców. Przekonałem się – mówi Varenholt – na własne oczy i uszy, że ICCP to gremium polityczne i że problemy naukowe rozstrzygają w ostatecznej instancji nie uczeni, ale reprezentanci grup interesów, polityczni aktywiści oraz politycy zainteresowani wyłącznie transferami środków pod płaszczykiem zwalczania „globalnego ocieplenia”. Celem debat nie było znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy CO2 jest przyczyną ocieplenia klimatu, ale uzasadnień dla z góry założonego wniosku, że jest tą przyczyną. Naukowcy robią badania, często rzetelne, ale to politycy i urzędnicy politycznie je wyostrzają, ostrzegając wszem i wobec, że jeśli tego lub tamtego nie zrobi się do 2020 roku, to świat pogrąży się w chaosie. Na naukowców – twierdzi Varenholt – wywiera się niesłychany nacisk, aby dopasowali się do mainstreamu. Kto tego nie robi, nie dostaje środków na badania i bywa odsuwany od wykładów. O tym, jak trudna jest sytuacja dysydentów może świadczyć choćby fakt, że po opublikowaniu przez Varenholta Zimnego słońca uniwersytet w Osnabrück uniemożliwił mu wygłoszenia wykładu.

Najważniejsze tezy popularyzowane w książce Varenholta i Lüninga, zaopatrzonej, dodajmy, w bogatą literaturę przedmiotu, solidną bazę źródłową oraz w przejrzyste grafiki i wykresy dobrze ilustrujące opisywane w książce procesy i cykle klimatyczne, są następujące: ocieplenie Ziemi w ostatnich 150 latach jest częścią naturalnego cyklu, w okresie pomiędzy rokiem 1970 a 2000 następował mocny wzrost średnich temperatur, ale nie jest to nic nadzwyczajnego, ponieważ taki sam wzrost zachodził w latach 1860-1880 oraz 1910-1940, od 12 lat średnie temperatury pozostają na tym samym poziomie, wpływ dwutlenku węgla na klimat jest o wiele mniejszy niż do tej pory sądzono, o wiele większe znaczenie ma aktywność słońca i napromieniowanie ziemi, dla zmian klimatu istotne są cykle oceanicznych prądów morskich. W związku z tym autorzy prognozują: do 2030-40 roku temperatura na Ziemi nie wzrośnie, jest prawdopodobne, że wejdziemy w fazę oziębienia taką jak pomiędzy 1790-1830 rokiem, nadchodzący cykl słoneczny może być tak słaby jak przy tzw. minimum Daltona w początkach XIX wieku, kiedy to w Europie było średnio o dwa stopnie chłodniej niż dzisiaj, po 2040 roku temperatura na Ziemi będzie się ocieplać i w 2100 może być wyższa niż dziś o pół lub jeden stopień Celsjusza. Wprawdzie mechanizmy samoregulacyjne będą działać, ale nawet takiego niewielkiego wzrostu nie powinno się bagatelizować.

Varenholt i Lüning postulują, żeby, nie negując pewnego wpływu CO2 na klimat, większą uwagi skupić na  czynnikach naturalnych takich jak aktywność Słońca, para wodna, metan, oddziaływanie oceanów. Związek  metanu z klimatem dopiero od niedawna staje się przedmiotem badań naukowych. Oceaniczne systemy oscylacyjne, cykle temperatury Pacyfiku i Atlantyku kryją w sobie jeszcze wiele tajemnic, nie rozumiemy dobrze ich wpływu na klimat, ale wiemy, że oziębienie oceanów zwykle pociągało za sobą spadające temperatury na lądzie. Uwzględniać należy także rolę zanieczyszczeń powietrza typu sadza czy smog.

Autorzy Zimnego słońca uważają, iż należy odwołać alarm ogłoszony przez ICCP, ale zachować czujność i spokojnie przygotowywać się do możliwego ocieplenia w drugiej połowie stulecia. Jest wystarczająco dużo czasu, aby spokojnie zająć się energiami odnawialnymi, wypracować nowe koncepcje i poszukać nowych rozwiązań (dodajmy, że praktyczne rozwiązania proponowane przez samego Varenholta, wielkiego promotora energii odnawialnych spotykają się z krytykę ze strony środowisk niezależnych). Trzeba powrócić do naukowych dyskusji, otwartych na różne rezultaty i wnioski, prowadzonych bez ideologicznego zacietrzewienia. Panika, histeria, przesada uniemożliwiały dotychczas prowadzenie rzeczowych debat na temat zmian klimatu. Potrzeba dziś więcej realizmu i rozwagi, więcej myślenia ekonomicznego zamiast wyrzucania miliardów w błoto pod presją katastroficznych scenariuszy, mających się rzekomo zrealizować w przyszłym miesiącu. Przeanalizować należy również polityczne skutki obecnej i proponowanej polityki klimatyczno-energetycznej, pokazać zagrożenia jakie dla wolności jednostki niesie ze sobą proponowana przez niektórych polityków klimatycznych „Wielka Transformacja” społeczeństwa, w której nie brak takich pomysłów jak „osobisty budżet CO2” przydzielany każdemu człowiekowi i kontrolowany przez władzę.

Nadmieńmy, że obecną politykę energetyczną rządu niemieckiego nazywa Fritz Varenholt „jazdą pełnym gazem w ślepą uliczkę” i „tańcem na brzytwie”; jego zdaniem minister środowiska Norbert Röttgen (CDU) nie ma zielonego pojęcia o sprawach energetyki i wygaduje jedynie bzdury na ten temat. Być może w Niemczech dopiero rozpocznie się debata o tezach uważanych do tej pory za „niepodważalne” – przypomnijmy tutaj, że laureat nagrody Nobla z fizyki Ivar Giaever wystąpił w zeszłym roku z Amerykańskiego Towarzystwa Fizycznego na znak protestu przeciwko uznaniu przez ATF tezy o spowodowanym przez człowieka globalnym ocieplenia za „niepodważalną”, co według niego jest sprzeczne z zasadami nauki. Jednak, jak zauważył Henrik Svensmark, w ostatecznym rozrachunku nie badacze klimatu i politycy rozstrzygną o wyniku tej debaty, lecz Słońce.

Tomasz Gabiś

Pierwodruk: „Opcja na prawo”, 2012, nr 3. Więcej ciekawych tekstów Tomasza Gabisia na stronie prywatnej www.tomaszgabis.pl

Tomasz GABIŚ (ur. 1955) – publicysta i myśliciel konserwatywny, wybitny znawca problematyki niemieckiej. Od kilku lat identyfikuje siebie jako postkonserwatystę. Ukończył germanistykę na Uniwersytecie Wrocławskim. W latach 80. XX wieku działał w opozycji. W 1987 roku był jednym z sygnatariuszy aktu założycielskiego Unii Polityki Realnej. Działał w niej do połowy lat 90. W tym okresie publikował również artykuły w tygodniku Najwyższy CZAS!. W latach 1991-2003 był redaktorem naczelnym pisma Stańczyk. Członek honorowy Organizacji Monarchistów Polskich i Klubu Zachowawczo-Monarchistycznego. Publikuje w Nowym Państwie, Arcanach, Obywatelu i Opcji na Prawo.

Dziękujemy panu Tomaszowi Gabisiowi za zgodę na przedruk tekstów na naszym portalu.

Źródło: Gazeta Wyborcza

Foto: The Independent Report (www.independentreport.blogspot.com)

Z Andrzejem Hendzlem, organizatorem protestu przeciw lokalizacji elektrowni jądrowej w Gąskach, rozmawia Anna Kowalska.

Anna Kowalska: Skąd się wzięła treść pytania referendalnego w gminie Mielno?

Andrzej Hendzel: Namawiają mnie różni ludzie, bym używał w ich mniemaniu bezkompromisowej formy – energetyka atomowa zamiast energetyka jądrowa. Niektórym – ale to jest ich sprawa – kojarzy się to z jądrami. Gdy jako chłopiec na zajęciach z fizyki w szkole podstawowej chciałem szokować moje koleżanki, mówienie o jądrach atomowych było na porządku dziennym. Dziś już tego nie robię, choć fizyka jądrowa i fizyka atomowa to nie jest tożsamość. Zarówno rozszczepienie jądra atomowego jak i synteza jądrowa to procesy złożone, a tylko ludziom niewykształconym wydają się jak jedzenie jaj. Kojarzenie tych dwu typów jąder jest delikatnie mówiąc niespójne, choć jako gra językowa wydaje się sensowne. Zatem pytanie dotyczy energetyki jądrowej w oparciu o zasady logiki formalnej.

A czemu mówi pan o tym w wypadku Gąsek?

Po co o tym mówię? Cóż, to pytanie z zakresu pytań wiodących do nikąd, zwanych pytaniami retorycznymi. Wszyscy obecnie w Polsce wiedzą, że mamy do czynienia z protestem w Gąskach. Te Gąski obsmarowali na przeróżne sposoby różni dobrzy ludzie z piórami. Szczęście dla nich szczególne, że ta pisanina nie musiała być sklecona przy użyciu gęsiego pióra, bo nie byłoby nadprodukcji tych wypowiedzi. Mało kto umie się dziś posługiwać wiecznym piórem, a co mówić o stalówce. Zatem taki zabytek jak ostrzone nożem pióro gęsie to anachronizm. Jednakże w naszych czasach anachronizmem jest także energetyka jądrowa, zupełnie tak samo jak parowozy. To, że możemy pominąć ten etap rozwoju, to dla nas w Polsce błogosławieństwo, jeśli zimną wojnę nazwać rozwojem. Udało się nam uniknąć pagerów, czeków podróżnych – możemy uniknąć zacofaństwa jakim jest energetyka jądrowa. Różni specjaliści od rozwoju technologicznego krajów wysokorozwiniętych plotą, że na przykład Niemcy odchodzą od energetyki jądrowej, bo mają przestarzałe elektrownie, podczas gdy w tym kraju są najnowsze tego typu obiekty na świecie. Rezygnują z uwagi na złożony i zawsze bardzo niekorzystny wpływ tego typu obiektów na zdrowie ludzkie i zagrożenia katastrofą nuklearną. Dla nas to abstrakcja, bo w naszym kraju nowoczesność to możliwość kupowania wyrobów z zagranicy, których sami nie umiemy opracować i wyprodukować.

Czy nie jest pan złośliwy wobec naszych rodaków?

A czemu nie miałbym być złośliwy? Znowu zadaję pytania… Pani wybaczy, to siła inercji. Ludzie w Polsce nie cenią nowatorstwa – obecnie określanego modnym do znudzenia słowem innowacyjność. Najczęściej jest tak, że to wypadkowa tego, że szef nie lubi, jak ktoś jest mądrzejszy od niego. A przecież to błąd. Będąc armatorem i posiadając flotę nie trzeba być świetnym nawigatorem ani kapitanem. Wystarczy, że się tych fachowców wynajmie. To znany pomysł jeszcze Diogenesa z Synopy. Dziś przy protestach społecznych widać jednak ten syndrom zaściankowości Polaków. Grupy nawigatorów wokół takiej akcji separują się od ludzi, określając ludzi jako nie nadającą się do użytku masę. Często słyszy się u tych watażków określenia nie do powtórzenia w takim wywiadzie. Ale protest społeczny ma pewne prawa. Ludzie zagłosują na coś, sami wreszcie współdecydując o swoim losie, a ludzi wynoszących się ponad nich prędzej czy później zrzucą z piedestału.

O jakim piedestale pan mówi?

Jeśli w ramach protestu społecznego organizuje się grupa – inicjator referendum – to jego rola nie polega na stawaniu ponad prawem. A w tym wypadku agresor – czyli grupa kapitałowa, która chce wejść na dany teren ze swoją inwestycją, gwałcąc przy tym prawo lokalne – znajduje swoją kopię w tych, którzy przejmują ster takiego protestu. Jeśli zatem trzeba walczyć z agresorem środkami prawnymi, a tym jest referendum lokalne, gdyż wynika wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, to pogwałcenie tejże Konstytucji w innym miejscu przez tę samą grupę stojącą nad protestem społecznym, to uprawianie tego samego bezprawia, jakie próbuje stosować inwestor energetyki jądrowej.

Mógłby pan to rozwinąć?

Czy mógłbym? Chyba mógłbym. Proszę, niech pani mi odpowie, czy jest jakiś kraj na świecie, gdzie nie ma wolności słowa a jest prawo do referendum? Milczy pani… Milczenie jest złotem, ale co jest w takim razie platyną? Otóż, taki kraj musi już istnieć tylko w czyjejś wyobraźni, bo nawet jeśli jakieś prawo w takim kraju pozwala na wypowiedź ludzi w referendum, to taki zapis bez wolności słowa jest martwy. A jeśli ludzie organizujący referendum gdziekolwiek na świecie zamykają komuś usta, bo według nich to zaszkodzi referendum, to mamy kolejne przejawy rewolucyjnego terroru, czynionego dla ratowania rewolucji. Krąg niedorzeczności się zamyka. Referendum jest bowiem wypadkową, pochodną wolności słowa. Bez wolności słowa nie ma prawa do referendum.

A o co konkretnie panu chodzi?

Inicjatywna grupa z gminy Mielno tak urosła we własnych oczach, że zastosowała cenzurę wobec wypowiedzi ludzi, którzy pomogli mieszkańcom tej gminy w pierwszej fazie protestu. Wie pani, łatwiej jest zaatakować sojuszników, szczególnie będących na pozycji szykanowanego powszechnie słabszego, niż wojować z agresorem od energetyki jądrowej. To jednak dławi istotę protestu spychając go do roli osamotnionej enklawy, w której walczą wyalienowani ludzie. Jest tak, bo egoiści, którzy tym zawiadują, zniszczyli łączność protestu z ludźmi oddanymi walce z energetyką jądrową. Przykładowo, oskarżenia jakie padły pod adresem profesora Mirosława Dakowskiego i innych są niczym innym jak przejawem szowinizmu i nietolerancji wobec poglądów innych ludzi. Ludzie, którzy wiedzą w Polsce cokolwiek o tym, jak wiele pan Dakowski zrobił dla podniesienia świadomości społecznej w związku z zagrożeniami ze strony energetyki jądrowej, powinni wiedzieć, że w wypadku lokalizacji w Gąskach mała grupa osób wokół tego protestu uzurpuje sobie prawo do wypowiadania się w imieniu całej społeczności gminy. Nie pytając mieszkańców o zdanie dopuściła się aktu cenzury prewencyjnej na swojej oficjalnej stronie internetowej, którą prowadziłem. Od tego czasu odcinam się od tej grupy.

Ale co powiedzą mieszkańcy tej gminy, skoro włożył pan tyle zaangażowania w to, by doszło do tego referendum?

Ludzie są rozsądni… Może nie mają szerokiej wiedzy z zakresu fizyki jądrowej, ani nawet energetyki jądrowej, ale to nie zmienia faktu, że od samego początku namawiałem ich do walki środkami prawnymi wynikającymi z Konstytucji. I posłuchali mnie. Wszelkie metody niezgodne z tymi środkami stoją w sprzeczności z tym, w co wierzę. Pokonaliśmy w Polsce dwa systemy totalitarne. Oba z nich były obcą agresją na ducha Polaków. W Polsce kochamy wolność słowa, bo taką mamy naturę. Ktoś, kto pogwałca to nasze obecnie niezbywalne prawo konstytucyjne, to lekarstwo równie bezpieczne jak ci, którzy chcą w Polsce zaplenić energetykę jądrową. Obie formy organizacji społecznej są przestarzałe i obie pamiętają czasy wojny – albo gorącej albo zimnej.

Co ma pan na myśli mówiąc o formach organizacji społecznej?

Energetyka jądrowa jest metodą posttechnokratycznej organizacji życia gospodarczego do tego stopnia, że swymi formami opresji technologicznej wpływa na struktury społeczne, ograniczając wolność milionów ludzi. Zagrożenia jakie powoduje, są wystarczającym powodem dla władz, by wprowadzać obostrzenia w życiu codziennym obywateli, które niczym nie różnią się od opresji stosowanej przez bezprawie państw totalitarnych. Ciągła kontrola i niepewność dają władzy możliwości sterowania społeczeństwem, jaką utraciła w wyniku upadku dwu najstraszniejszych totalitaryzmów w historii. Mała grupka ludzi w Gminie Mielno jest rodzajem wynaturzonego objawu tego procesu, gdzie pod wpływem lęku o swój los ludzie tworzą warunki do odradzania się totalitaryzmu wojennego. W trakcie walki cenzura jest często stosowanym środkiem zaradczym. Dla zmylenia przeciwnika stosuje się nawet dezinformację. Jednakże żyjemy w państwie demokratycznym, wolnym i podobno praworządnym. Prawo obowiązuje wszystkich włącznie z grupą stojącą na czele protestu. Protest, który sterowany jest bezprawnymi metodami, może stać się łupem dla wroga, bo kontynuując takie metody działania, po obnażeniu tego bezprawia, łatwo można unieważnić wynik referendum. A przed tym przestrzegałem z całą stanowczością.

Czego zatem zabrakło w organizacji tego protestu?

Może organizowaliśmy go zbyt pośpiesznie pod wpływem chwili związanej z nagłą i całkowicie bezprawną decyzją potencjalnego inwestora. Brak konsultacji społecznych w wypadku tej lokalizacji i inne względy nakazywały natychmiastową akcję. To znakomicie, że ludzie z gminy Mielno tak szybko podjęli chęć uczestnictwa w organizacji referendum lokalnego. Po tym jednak, jak przeprowadziliśmy cały proces przedreferendalny, zaczęły się typowe w takich razach u nas tarcie na górze. Zupełnie niezrozumiałe dla ludzi z zewnątrz animozje dały znać o sobie. I cały impet – określany żartem przez ludzi jako atomowy – zamienił się na bezjajeczny makaron. Gdyby bodaj z pszenicy durum, a to zwykłe ciepłe kluski gotowane na parze z reaktora jądrowego. Szkoda tylko, że przy tych tarciach nikt nie pomyślał o konsekwencjach takich postaw. Ciągle jednak wierzę, że to referendum się uda i ludzie z gminy Mielno wygrają z tym nowomodnym lekarzem, który im chce postawić pod nosem elektrownię jądrową. A tym, którzy usiłują robić karierę na ich grzbiecie podczas tego protestu, powiedzą na koniec grzecznie: państwu już dziękujemy.

Czy nie obawia się pan, że to także pana dotyczy?

Nie obawiam się. Mnie próbowano podziękować w sposób wyjątkowo niegrzeczny. Odciąłem się od tej grupy całkowicie. Zatem mnie to podziękowanie już nie dotyczy. Rozwój demokracji to proces złożony i namiętny. Tyle jest innych miejsc, gdzie trzeba się wykazać. A jeśli już uda się wprowadzić w życie zasady demokracji w całym kraju, to mam co robić dalej. Tyle jest zaległych książek do przeczytania.

Andrzej HENDZEL z Koszalina, jeden z organizatorów protestu w gminie Mielno, inicjator przekształcenia protestu społecznego w organizację referendum z inicjatywy społecznej przeciwko lokalizacji elektrowni jądrowej w Gąskach (niespełna 20 kilometrów od Koszalina). W 2004 roku organizował protest przeciwko lokalizacji koksowni w Koszalinie.

Niniejszym tekstem pragniemy oddać hołd wszystkim Koszalinianom, tym znanym z nazwiska, jak i wciąż bezimiennym, którzy angażowali się w walkę o wolną Polskę, opłacając to życiem, utratą wolności, cierpieniami i upokorzeniami. (zm)

GRZEGORZ STACHOWIAK – cały artykuł

Czytaj także:

Stan wojenny w Koszalinie
Solidarność w Koszalinie. Początki

Więcej tekstów w działach:

Opozycja demokratyczna w Koszalinie
Historia Koszalina 1980-1989

W spektaklu Teatru Telewizji przedstawiono prof. Jaworowskiego jak bohatera i jest w tym sporo racji, ale zabrakło informacji, jak on to ocenia z perspektywy czasu:

Nie wiedziałem wtedy, jak dalej rozwinie się sytuacja i czy nie nastąpi gwałtowny wzrost skażeń (z Moskwy nie przychodziły żadne istotne informacje), dlatego masowa profilaktyka jodowa wydawała mi się absolutnie konieczna. Dzisiaj wiem, że limit 50 mSv, podany przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej (MAEA) oraz Międzynarodową Komisję Ochrony Radiologicznej (ICRP), był przesadnie niski oraz że tylko niewielki odsetek polskich dzieci wchłonął dawkę powyżej 200 mSv. Dziś w podobnej sytuacji nie doradzałbym rządowi stosowania takiej profilaktyki, chociaż świat podziwia nas za to, co wtedy zrobiliśmy, i wiele państw (m.in. USA, Francja i Wielka Brytania) powołuje się na polskie doświadczenie w swoich planach działań ochronnych. Ale wtedy, wróciwszy koło pierwszej w nocy do domu, powiedziałem żonie: „Myślę, że powinniśmy podać jod wszystkim dzieciom w Polsce”.
Długo nie pospałem, bo o 3:30 obudził mnie telefon: „Proszę natychmiast przyjechać do Komitetu Centralnego. Auto czeka już pod pana domem”. Dotarłem tam w pół godziny. A gdy wchodziłem do antyszambru gabinetu sekretarza KC Mariana Woźniaka, w którym roiło się od ministrów i generałów, usłyszałem jak wiceminister obrony narodowej mówi do kogoś:

Ach, ci profesorowie, zawsze chcą błyszczeć! Nie ma żadnych skażeń. Przecież gdyby były, nasza służba chemiczna dawno by je wykryła. Niestety, ta służba nie była wówczas w stanie niczego wykryć, gdyż aparatura wojskowego monitoringu nastawiona była na ataki jądrowe oraz skażenia i dawki promieniowania setki, tysiące razy wyższe od czarnobylskich.

źródło: Z. Jaworowski: „Demony Czarnobyla”, Świat Nauki 4/2006

W spektaklu Teatru Telewizji frazę o profesorach, którzy „chcą błyszczeć” wypowiada minister obrony Florian Siwicki już po rozpoczęciu obrad komisji, a nie wiceminister obrony narodowej, więc rozmija się to trochę z relacją prof. Jaworowskiego. Pochwaliłbym jednak twórców spektaklu za uświadomienie wielu widzom, że wybuch w Czarnobylu nie był wybuchem jądrowym, ale chemicznym, z czego wiele osób do dziś nie zdaje sobie sprawy.

Budynek czwartego reaktora zniszczyła eksplozja wodoru i tlenu, a nie wybuch jądrowy, co prof. Jaworowskiemu było o tyle trudno przekazać opinii publicznej, że równocześnie z utyskiwaniami towarzyszy partyjnych musiał znosić nieuprawnione w stosunku do niego oskarżenia Radia Wolna Europa o minimalizację skutków katastrofy. Skutki zrzucenia bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki, które pochłonęły tysiące istnień ludzkich, były o wiele poważniejsze i wbrew temu, co sugerowali niektórzy ludzie nie znający się na fizyce jądrowej nic takiego w Czarnobylu nie groziło, gdyż wymagałoby np. ponad 90%, a nie 1,8% wzbogacenia paliwa w izotop uranu-235.

Choroba popromienna obok pracowników elektrowni dotknęła wyłącznie strażaków i żołnierzy bezpośrednio pracujących w miejscu wypadku, choć i tego można by w znacznym stopniu uniknąć, gdyby podczas akcji ratunkowej lepiej zabezpieczono ich przez skutkami promieniowania jonizującego, a nie np. kazano początkowo gołymi rękami usuwać zniszczenia czy bez zabezpieczenia zrzucać z helikopterów piasek na płonący przez 9 dni reaktor.

W filmie pojawia się postać rosyjskiego fizyka – dysydenta (to on tłumaczy nieoficjalnie polskiemu korespondentowi w Moskwie mechanizm wybuchu), który mówi o wszystkich reaktorach typu RBMK w ZSRR jako tykających bombach; warto jednak podkreślić, że nawet tamte reaktory same nie wybuchały, a w Czarnobylu obok niuansów technicznych ogromną rolę odegrał czynnik ludzki. Do katastrofy by nie doszło, gdyby nie nieodpowiedzialny eksperyment ze ŚWIADOMYM WYŁĄCZENIEM SYSTEMÓW BEZPIECZEŃSTWA (chciano w ten sposób przyspieszyć prace, by zdążyć przed świętem 1 maja) i brak możliwości automatycznego wyłączenia reaktora na wypadek awarii.

W spektaklu pokazano również jak w 1986 r. wyglądały w Polsce obchody 1 maja i jak władza ludowa przemilczała temat Czarnobyla na pochodach pierwszomajowych, na zasadzie „A w Ameryce biją Murzynów” atakując Amerykanów za jakieś zamieszki sprzed 100 lat:

Ta sama władza, która była odpowiedzialna za ponad 100 ofiar śmiertelnych stanu wojennego czy zabitych i rannych robotników Grudnia’70.

„Czarnobyl. Cztery dni w kwietniu”, w którym rolę prof. Jaworowskiego świetnie zagrał Zbigniew Zamachowski to zatem spektakl dekomunizacyjny, jakich mniej ostatnimi czasy w TVP. To duży walor tego filmu, gdyż pokazując jak mało władza ludowa liczyła się z dobrem obywateli daje wymowne świadectwo minionych czasów. Mam nadzieję, że produkcja ta zostanie za jakiś czas powtórzona, właśnie ze względów historycznych, co z pewnością warto byłoby połączyć z debatą z udziałem specjalistów na temat przyszłości energetyki jądrowej w Polsce, na której tak bardzo mimo zmiany ustroju przypadek Czarnobyla zaważył.

Krzysztof Kowalczyk

Pan Marian Klasik, historyk regionalista z Kamienia Pomorskiego przedstawia nam postać jednego z wybitnych przedstawicieli rodu, tak jak i on mieszkańca Kamienia Pomorskiego, wynalazcę kondensatora elektrycznego – Ewalda Georga (albo Jürgena) von Kleista, który był również prezesem Sądu Królewskiego w Koszalinie, tutaj zmarł 10 grudnia 1748 roku i został pochowany na jednym z nie istniejących już cmentarzy przykościelnych. Jeden z jego synów, Johann Ludwig, służył jako major w armii polskiej. (kw)

O Wysockim wie wszystko, choć zapewnia, że wciąż za mało, jak w tytule jednej z ośmiu napisanych książek – „Wysocki – dwie lub trzy rzeczy, które o nim wiem”. Nie jest to jednak przesadna skromność, ale prawda ukazująca ciągły głód wiedzy o wielkim Rosjaninie. Znawczyni i jedna z najwybitniejszych na świecie badaczek życia i twórczości Włodzimierza Wysockiego. Tłumaczka, niestrudzona poszukiwaczka wszelkich śladów po artyście na całym świecie, kustosz i dyrektorka zorganizowanego w 1994 roku w Koszalinie muzeum oraz organizatorka wielu imprez o międzynarodowym zasięgu. Ambasadorka Koszalina w Polsce i na świecie, symbol kultury niezależnej – tej, która wyrasta z ducha.

MARLENA ZIMNA OD WŁODZIMIERZA WYSOCKIEGO – cały artykuł

Foto: Tadeusz Rogowski