Na drodze noszącej dzisiaj miano drogi krajowej nr 25, w rzeczywistości starym szlaku wiodącym od Bramy Morawskiej przez Dolny Śląsk, Wielkopolskę i Kujawy do wybrzeża Bałtyku, znajduje się wyjątkowe miejsce, jakby stworzone przez naturę do obrony. Piętnaście kilometrów za Człuchowem, jadąc w stronę Koszalina, niedaleko Rzeczenicy, droga przeciska się przez rozciągnięte w poprzek długie pasmo jezior, następnie wspina się w górę na rozległy taras, gdzie dzisiaj znajduje się parking. Stąd rozciąga się piękny widok na malowniczą krainę jezior i lasów. Gdyby ktoś wpadł na pomysł, żeby pobierać w tym miejscu myto, opłatę za przejazd, szybko stałby się panem tego traktu, a przy okazji bogaczem. Obejście tego miejsca było trudne i ryzykowne, wiązało się z koniecznością nadłożenia drogi i przedzierania się przez leśne ostępy. Być może to tłumaczy obecność skarbu w tym miejscu, chociaż zapewne nigdy tego nie ustalimy z całą pewnością.

Skarb z Garska na trakcie do Kołobrzegu i Koszalina

Kilka kilometrów obok drogi, w lesie w pobliżu dwóch jezior, znajduje się osada Garsk. Tutaj właśnie doszło w 1983 roku do jednego z najbardziej spektakularnych odkryć historycznych w Polsce powojennej. Podczas prac polowych wyorano skarb, który nie znajdował się w jakimkolwiek pojemniku. Uratowano z niego 336 monet oraz 14 fragmentów ozdób i złomu srebrnego, wśród nich arabskie dirhemy oraz denary, pensy, obole – z całej niemal Europy. Historycy ustalili, że skarb zakopano około 1000 roku, najpóźniej na samym początku XI wieku, a więc w czasach panowania pierwszych władców Piastowskich na Pomorzu.

Skąd w tym miejscu tak duży skarb? Z dużym prawdopodobieństwem należy łączyć to z ruchem handlowym na trakcie wiodącym głównie do Kołobrzegu, skąd importowano sól i bursztyn. W tamtym czasie, w dwóch ostatnich dekadach X wieku w Kołobrzegu trwała rozbudowa grodu, z zastosowaniem charakterystycznych dla budowli Piastowskich konstrukcji wałów obronnych. W przypadku konstrukcji drewnianych dość łatwo ustalić precyzyjnie wiek – bez wątpienia budowle pochodzą z ostatniego dziesięciolecie X wieku, a więc z lat 990-1000, czyli z okresu tuż przed powołaniem biskupstwa kołobrzeskiego (Salsa Cholbergiensis) z inicjatywy Bolesława Chrobrego.

Najstarszy denar Polski

Odkrycie z Garska zelektryzowało świat nauki, głównie z powodu tej jednej monety. Srebrny denar o średnicy ok. 2 cm, cienki jak listek, oprócz znaków nosił dumny napis: „Bolizlavo Dux” – Książę Bolesław. Denar okazał się najstarszą monetą polską, pochodzącą prawdopodobnie z lat 992-997, w tym czasie jedyną (drugą odnaleziono w Kaliszu w 1991 roku, ale w gorszym stanie, z wyraźną rysą).

Na monecie widnieje wizerunek strzały wyłaniającej się z pęku sześciu gałązek. Strzała, to symbol Słowa Bożego lub – według opinii nestora polskiej nunizmatyki profesora Stanisława Suchodolskiego – symbol Chrystusa. Gałązki to uproszczone przedstawienie Drzewa Życia. Dookoła biegnie napis: BOLIZLAVO DVX (Bolesław Książę). Druga strona monety przedstawia krzyż patriarchalny typu bizantyjskiego z przekrzyżowanymi ramionami – podobne krzyże występują na srebrnych monetach bizantyjskich z X wieku. Naukowcy skłaniają się ku opinii, że motyw mógł zostać przejęty z monet duńskich. Możliwe jest, że duńskie wpływy wiążą się z małżeństwem siostry Chrobrego z królem duńskim Haraldem Sinozębym. Denary tego typu zaczęto wybijać zapewne około 992 roku w Wielkopolsce, najprawdopodobniej w Gnieźnie.

Denar spod Koszalina

Chociaż najbliższe muzeum znajdowało się w Koszalinie, znalazcy postanowili zgłosić je do muzeum w Słupsku, ponieważ Garsk od ośmiu lat należał już do województwa słupskiego, utworzonego w wyniku reformy administracyjnej tzw. „reformy gierkowskiej”. W taki oto sposób Koszalin utracił szansę na posiadanie prawdziwego skarbu polskiej historii. Na szczęście historycy mają lepsze wyczucie miejsca niż politycy i używają w odniesieniu do tego denara określenia z konotacją „koszalińską”. Prof. Przemysław Urbańczyk, mediewista archeolog, w swojej monografii o Chrobrym („Bolesław Chrobry – lew ryczący”), pisze o denarze „z Garska koło Koszalina”. Podobnie dr hab. Mateusz Bogucki, historyk średniowiecza i numizmatyk, pisze o denarze odnalezionym „pod Koszalinem”.

Sam Koszalin otrzymał zresztą w 2010 roku swoją archeologiczną „nagrodę pocieszenia” – skarb z Bonina. Kobiety sadzące kwiatki przy placu zabaw w Boninie pod Koszalinem, nagle wykopały skarb pochodzący z XI i XII wieku, składający się z ponad 4 tys. srebrnych monet. Jednak nawet odkrycie tak masowego i unikatowego skarbu nie mogło przyćmić odnalezienia jednego denara z Garska pod Koszalinem, którego wartość dla polskiej kultury jest bezcenna.

Trzeci egzemplarz – historia w historii

W tej całej opowieści jest jeszcze jedna zaskakująca historia, swoista historia w historii. Okazuje się, że unikatowy denar Chrobrego był znany wcześniej zanim jeszcze go odnaleziono w Garsku! Jego istnienie odnotowano niemal 150 lat wcześniej. I tyle też lat trwała historia poszukiwania tej monety i próby odtworzenia jej wyglądu.

Żyjący na przełomie XVIII i XIX wieku Tadeusz Wolański (1785-1865), notabene chrześniak Tadeusza Kościuszki, był wybitnym archeologiem i kolekcjonerem. Jako oficer uczestniczył w marszu Napoleona na Rosję za co otrzymał francuską Legię Honorową. Jego pasją było kolekcjonerstwo – pozostawił po sobie wspaniałe kolekcję zbiorów archeologicznych, między innymi monet. Wśród nich znalazł się wzór denara Chrobrego, identyczny z tym, jaki 1983 roku odnaleziono w Garsku pod Koszalinem. Wkrótce okazało się, że Wolański przekazał monetę do zbiorów Uniwersytetu Warszawskiego. Kolekcja uniwersytecka według przypuszczeń została zarekwirowana przez carskie władze rosyjskie po upadku Powstania Listopadowego. W 1832 roku miano ją przewieźć do Petersburga i od tej chwili wszelki ślad po niej zaginął.

Dzięki numizmatykowi Kazimierzowi Stronczyńskiemu, co ciekawe – zoologowi z wykształcenia (przydała się znajomość systematyki), który w 1847 roku, opublikował opis zbiorów monet Wolańskiego, zachował się przekaz o monecie oraz jej niezbyt dokładny rysunek. Przez następne 150 lat, obejmujących czasy zaborów, a później wolnej już Polski, następnie PRL-u, kolejne pokolenia polskich numizmatyków pieczołowicie starały się odtworzyć i opisać wygląd zrabowanej monety, tocząc niekiedy spory, pochylając się na każdym pojawiającym się tropem. Oprócz Stronczynskiego zajmowali się tym Zagórski, Zakrzewski, Gumowski, Kopicki, Suchodolski, Piniński. Ta sztafeta pokoleń historyków, walczących o ocalenie pamięci o wyjątkowym zabytku polskiej historii, wciąż wywołuje podziw i porusza do dzisiaj.

Profesora Mariana Gumowskiego przygoda z Koszalinem

W tej sztafecie pokoleń dostrzegamy znane dobrze w Koszalinie nazwisko profesora Mariana Gumowskiego, wybitnego polskiego znawcy historycznego pieniądza, pieczęci i heraldyki. To on około 1958 roku dokonał błyskotliwej analizy koszalińskich pieczęci miejskich, poczynając od najstarszej z XIII wieku ( Koszalin – miasto jednego herbu ). Wykazał wówczas, że pierwotna słowiańska i kaszubska nazwa Koszalina – Kussalin lub Cussalin, zbliżona do obecnego brzmienia nazwy, była używana na pieczęciach miejskich Koszalina jeszcze w XIX wieku chociaż sama nazwa miasta już dawno uległa zniemczeniu (Cusslin, Cöslin, Köslin).

Po II wojnie światowej profesor Marian Gumowski oszacował ogromne straty numizmatyki polskiej, publikując w 1949 roku długi wykaz. Wcześniej jednak, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku, w latach 1924-1925, był członkiem Komisji Rewindykacyjnej do odbioru dzieł sztuki ze Związku Radzieckiego. Doskonale zdawał sobie sprawę jak niewielkie szanse mają próby odzyskania skarbu polskiej kultury z ZSRR.

Niezwykle ciekawe jest to, że w jednej z prac z 1939 roku przewidział odkrycie denara. Napisał, że trzeba „czekać na świeże wykopalisko z tym denarem”. Nie mógł wówczas przewidzieć, że moneta odnajdzie się w Garsku pod Koszalinem, tak blisko miasta, któremu poświęcił wiele pracy, studiując i opisując jego pieczęcie miejskie.

Moneta w służbie wielkiej polityki

Znane są więc dwa denary Chrobrego – z Garska pod Koszalinem i z Kalisza (odkryty na terenie dawnej wsi Rajsków). O trzecim wiemy, że istnieje, ale nikt go nie widział od 1832 roku. Mała liczba zachowanych monet świadczy według profesora Stanisława Suchodolskiego, że powodem ich wybicia nie były przyczyny ekonomiczne, ale manifestacyjne. Chrobry chciał w ten sposób zaznaczyć swoją przynależność do grona władców chrześcijańskiej Europy. Inna koncepcja mówi o tym, że moneta mogła służyć do wypłacania żołdu dla książęcej drużyny. Jeśli tak, to moneta mogła być stosowana jako obiegowa.

Chrobry, jak byśmy dzisiaj powiedzieli, robił znakomite public relations, korzystając z możliwości międzynarodowego obiegu ówczesnego pieniądza. W czasach powszechnego analfabetyzmu, braku środków masowej komunikacji – mass mediów, posiadanie własnej monety było świadectwem prestiżu władcy w Europie, ale też sposobem na promowanie państwa, idei państwowych i religijnych, przede wszystkim jednak samego władcy i celów jego polityki.

Wynikiem oryginalnej polityki monetarnej Chrobrego jest 25 różnych typów monet. Znane są denary z imieniem Chrobrego zapisanym… cyrylicą, co ma zapewne związek z podbojem Rusi Kijowskiej. Z kolei denary z wizerunkiem św. Wacława – VENCIEZLAVVS – pierwszego władcy Czech z dynastii Przemyślidów, męczennika, współpatrona krakowskiej katedry wawelskiej, mogły mieć związek z zamiarem uczynienia go świętym uniwersalnym dla świata słowiańskiego. Czesi przez długi czas uważali denara Chrobrego za pierwszą monetę… czeską. Niektórzy badacze łączą to z możliwością dążeń i aspiracji Chrobrego do bycia władcą wszystkich Słowian, cesarzem równym władcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Wiadomo też, że Chrobry za pomocą monet wyprzedzał zdarzenia polityczne, prowadząc niejako politykę faktów dokonanych. Znana jest moneta z napisem GNEZDVN CIVITAS (Państwo Gnieźnieńskie), która według przypuszczeń historyków została wybita jeszcze przed Zjazdem Gnieźnieńskim w 1000 roku. Na innej monecie zapisał obok swego imienia słowo REX – król, chociaż królem jeszcze wtedy nie był. Zawiadamiał w ten sposób władców krajów ościennych, o swoim zamiarze koronacji.

Bolesław Chrobry, władca Pomorza w czasach Piastowskich, użył też jako pierwszy na monecie słowa POLONIA – POLSKA. Drugą najbardziej znaną monetą Chrobrego jest PRINCES POLONIE – KSIĄŻĘ POLSKI. Historycy wyciągają z tego wniosek, że Chrobry prowadził politykę niezależną i samodzielną, wdzierając się przebojem do „twardego rdzenia” monarchów Europy.

Zachwyt nad Bolesławem Chrobrym wyrażany przez kolejne pokolenia polskich historyków, rola jaką odgrywał w czasach utraty naszej państwowości – jako natchnienie i podtrzymanie ducha narodu, z drugiej strony pełne bezsilności obelgi i wyzwiska jego wrogów, świadków tamtych czasów – Jarosława Mądrego, księcia Rusi Kijowskiej („Niech wie Bolesław, że jako wieprz w kałuży otoczony został przez psy moje i łowców”), a także niemieckiego kronikarza Thietmara („jadowity wąż”, „w tysiącznych biegły sztuczkach”, „lew ryczący”, „zuchwały wróg” itd.) – są najlepszymi świadectwami jego wielkości, niezależności i skuteczności.

Tadeusz Rogowski

Zmarł Mirosław MIKIETYŃSKI. Przez osiem lat pełnił urząd prezydenta Koszalina (od listopada 2002 do grudnia 2010). Człowiek, który w trudnych czasach przełomu, jeszcze przed wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej, w sytuacji skromnych możliwości finansowych, potrafił roztaczać śmiałe wizje Koszalina i je realizować. To za jego kadencji Koszalin powrócił nad morze, które było przeznaczeniem miasta od czasów jego powstania, przyłączając miejscowości Jamno i Łabusz.

Nie bał się wyzwań. Cenił wartości i patriotyzm. W pierwszych swoich wyborach, kiedy kandydował na prezydenta miasta, jako lekarz, chirurg dziecięcy, wkraczający do polityki, nie przestraszył się tych głosów, które odradzały mu poruszanie w kampanii wyborczej sprawy budowy pomnika marszałka Piłsudskiego, jako „niepopularnej w społeczeństwie” i „kontrowersyjnej”, która może przesądzić o jego porażce. Budowę pomnika poparł i w wyborach zwyciężył. Nie uwierzył w rzekomą małostkowość Koszalinian.

Spoczywaj w pokoju, Prezydencie.

Koszalin drugim Poczdamem

Koszalin nie został odbudowany, ale przebudowany; nie został odnowiony jako dawne miasto, ale przeobrażony w miasto nowe, zupełnie inne. Spalony Koszalin doskonale nadawał się do królewskiego eksperymentu – stworzenia modelowego miasta pruskiego, na kształt obozu wojskowego, w którym wszyscy mieszkańcy, zarówno wojskowi jak i cywile, pracują na rzecz militarnej potęgi Prus. Niebawem warunki bytowania wojska w Koszalinie z nieznośnych staną się niemal luksusowe. Po zakończeniu przebudowy – pisał niemiecki autor Karl Pirwitz – „miasto wyglądało, jakby nałożono nań uniform wojskowy”. Z przemiany Koszalina na pewno był zadowolony król Fryderyk Wilhelm I, który – co bardzo interesujące – odwiedził Koszalin przed pożarem w 1718 roku oraz półtora roku później, po pożarze, w maju 1720 roku. Z kronik nie wynika, żeby kiedykolwiek później przyjechał do miasta. Zważywszy, że Fryderyk Wilhelm I rządził Prusami przez 27 lat (od 1713 do 1740 roku), oznacza to, że tylko dwa razy w czasie swego panowania znalazł czas na wizytę w Koszalinie, bezpośrednio przed pożarem i krótko po pożarze, później już stracił zainteresowanie miastem. Trudno oprzeć się wrażeniu, że pragnął osobiście doglądać eksperymentu z Koszalinem.

Rynek został znacznie powiększony, wytyczono nową regularną siatkę poszerzonych ulic. Wokół Rynku rozpoczęto budowę budynków w stylu holenderskim, który król pruski szczególnie sobie upodobał – podobne powstawały w Poczdamie i w Berlinie. Dwukondygnacyjne budowle, z podwójnymi mansardowymi dachami typu holenderskiego, postawione frontem do ulicy, a nie szczytem jak poprzednio, wyróżniały się pewną osobliwością. Nie wznoszono ich jako pojedyncze budynki, ale jako jednolity długi budynek, dziś powiedzielibyśmy „falowiec”, pozbawiony na całej długości poddaszy ścian działowych. Ten rodzaj zabudowy nie spełniał wymagań przeciwpożarowych. Czyżby administracja pruska nie wyciągnęła wniosków z ostatniego pożaru? Zdziwionym mieszkańcom Koszalina szybko wyjaśniono o co chodzi, w sposób nie pozbawiony typowo pruskiego humoru. Wspomina o tym Schwenkler: „Stropy stanowiły jedną całość, gdyż nie były podzielone murami przeciwpożarowymi i w czasach manewrów i ćwiczeń jesiennych służyły jako grupowe kwatery dla wojska, a nie jak myśleli koszalinianie, za hale sportowe podczas deszczowej pogody”.

Przebudowie miasta towarzyszył proces likwidacji, żeby nie powiedzieć – dewastacji, kultury materialnej mijającej epoki – średniowiecza i gotyku. Nie da się tego wytłumaczyć samą tylko potrzebą pozyskania budulca. Fryderyk Wilhelm I był nieodrodnym synem swej epoki – Oświecenia i oświeconego absolutyzmu, z jego typowymi prądami umysłowymi, wśród których niechęć do katolicyzmu odgrywała ważna rolę. W Koszalinie nakładała się na to przeszłość miasta i okres jego świetności pod rządami biskupów kamieńskich w niezależnym państwie pomorskim (Księstwo Pomorskie), które zniknęło z mapy Europy na skutek rozbioru między Brandenburgię i Szwecję. O sile tej tradycji świadczy fakt, że ustanawiając w 1724 roku Koszalin miastem powiatowym (okręgowym), nadano mu nazwę Fürstenthum (Księstwo), a nie nazwę pochodzącą od nazwy miasta, jak w przypadku innych powiatów. Było to nawiązanie do Księstwa kamieńskiego (Fürstentum Cammin), które powstało po zsekularyzowaniu w 1648 roku wówczas już protestanckiego Biskupstwa kamieńskiego (Bistum Cammin). Nazwa utrzymała się aż do 1872 roku. Herb miasta pozostał ten sam – Jan Chrzciciel, który był również patronem Biskupstwa kamieńskiego (jeden z jego biskupów nadał Koszalinowi prawa miejskie), umieszczony nad wejściem do nowego ratusza.

Wbrew panującemu przekonaniu, pożar nie zniszczył całego miasta. Ratusz późnogotycki (XVI w.), z dobudowaną zaledwie 28 lat przed pożarem ceglaną wieżą (z zegarem i dzwonem pożarowym), nadawał się do odbudowy. Jego pozostałości musiały jednak ustąpić miejsca pomnikowi króla. Trzy okazałe bramy miejskie przetrwały pożar, pozbawiono je jednak górnych pięter, niszcząc gotycki wygląd. Mury miejskie ocalały, ale zostały obniżone o połowę, co tłumaczy się dziś ich nieprzydatnością w obliczu rosnącej roli artylerii. Nie w pełni odpowiada to prawdzie – jeszcze na początku XIX wieku, kiedy artyleria była o wiele skuteczniejsza, zdobywcy miast, m.in. armia napoleońska, nakazywali pokonanym miastom rozbiórkę murów miejskich, żeby zniechęcić ich do oporu w przyszłości. Los murów miejskich podzieliło 46 rozmieszczonych na nich baszt oraz dwie duże wieże obronne. W następnych latach zasypane i zniwelowane zostaną istniejące jeszcze fosy i wały, m.in. teren między bramą Nową a Wysoką, który przeznaczono na plac do parad wojskowych – jedną z nich obserwował w 1736 roku syn i następca władcy z koszalińskiego pomnika Fryderyk II, przez Niemców zwany „wielkim”. Kościół zamkowy został odbudowany po pożarze, ale bez zdobień wewnętrznych oraz części wieżowej, typowej dla świątyni katolickiej. Podczas prac zasypano stare krypty. Ocalała też część zabudowań zamku książąt pomorskich – znów niespodzianka! – który w tym czasie stanowił już własność królewską; odkupiony został w 1650 roku od ostatniego księcia i biskupa pomorskiego za sumę 100 000 talarów. Przestały istnieć niemal wszystkie kaplice – było ich siedem – z których słynął Koszalin, nazywany nawet „miastem kaplic”. Te, które przetrwały reformację i pożar miasta, uległy z czasem likwidacji. Ocalała jedynie kaplica Św. Gertrudy, tylko dlatego, że zamieniono ją na prochownię.

Jeszcze raz przypomnijmy słowa profesora Friedricha Mielke, wybitnego niemieckiego architekta, honorowego obywatela Poczdamu: „Decyzja Fryderyka Wilhelma I z 1713 roku, aby uczynić Poczdam stałą bazą swojej gwardii, była tak gwałtowna, że wszystkie co wcześniejsze… musiało zostać zniszczone”.

Pruska religia państwowa

Zgoła inne losy przeszedł kościół Mariacki, co ciekawe, nietknięty przez pożar. Świątynia nie tylko przetrwała, ale stała się oczkiem w głowie władz pruskich. Od początku XIX wieku w ciągu stu lat trzykrotnie przechodziła gruntowne remonty, włącznie ze zmianą wyglądu zewnętrznego, nie licząc ciągłych ulepszeń i innowacji. Dawny kościół Mariacki stał się świątynią pruskości i pruskiej religii, a zarazem gmachem królewskim i widocznym znakiem pruskiego panowania. Od czasów reformacji władca brandenburski i pruski był w swoim kraju najwyższym biskupem („summus episcopus” – najwyższy kapłan) protestanckich kościołów. W następnych latach status religii państwowej został prawnie uregulowany i wpisany do powszechnego kodeksu krajowego zwanego „Landrechtem pruskim” (obowiązywał od 1794 do 1900 roku). Stwierdzał on, że prywatne i publiczne praktyki religijne każdej wspólnoty kościelnej podlegają nadzorowi państwa.

„Ja jestem poniekąd papieżem luteranów i głową Kościoła reformowanego…” – mówił Fryderyk Wilhelm I, wyznawca kalwinizmu rządzący głównie luterańskim ludem. Religia stała się częścią państwa, nadzorowaną przez specjalne ministerstwo, z kaznodziejami – urzędnikami państwowymi, zaś dawny katolicki kościół Mariacki w Koszalinie stał się jej świątynią. Odbywały się tutaj uroczystości rocznicowe związane z wystąpieniem Lutra, bardzo uroczyście obchodzono również jubileusze Wyznania augsburskiego (1530). „25 czerwca (1730) na rozkaz królewski w całym kraju, więc także w Koszalinie, publicznie i solennie celebrowano jubileusz przekazania przed 200 laty cesarzowi Karolowi V w Augsburgu zasad wiary chrześcijańskiej” – pisze Wendland. Świątynia posłuży również do spotkań kaznodziejów ze środkowej części Pomorza, którzy w 1737 roku – jak opisuje to Wendland – „na specjalny rozkaz królewski musieli zjawić się w Koszalinie” przed obliczem ministra. „Minister finansów von Cocceji obwieścił im wolę króla, niektórym udzielił reprymendy, a jeszcze innych ukarał” – relacjonuje Wendland. Sam minister von Cocceji nie czuł się w Koszalinie obco – był właścicielem wsi Łazy, Osieki i Kleszcze, wniesionych w posagu przez żonę. Od 1747 roku wizyty ministra zastąpi stały konsystorz w Koszalinie, ustanowiony przez króla Fryderyka II, syna pomnikowego władcy z Koszalina.

„Kalwiński monarcha i luterański lud” – ta tradycja utrzymywała się w Brandenburgii, później Prusach, nieprzerwanie od 1613 roku. Fryderyk Wilhelm III (prawnuk Fryderyka Wilhelma I), wyznawca kalwinizmu ożeniony z luteranką, postanowił zlikwidować ten dysonans, ogłaszając w 1817 roku unię wyznaniową. Nakazał połączenie odrębnych dotąd wyznań luterańskiego i kalwińskiego w jeden unijny państwowy kościół pruski. Król stał się głową zarówno państwa jak i kościoła. Zaprojektował również nową liturgię dla nowego kościoła oraz wydał regulacje co do wyglądu ołtarza i szat liturgicznych, które stały się „strojem urzędowym”, złożonym z czarnej profesorskiej togi z białą befką pod brodą, lub kryzą wokół szyi. Takie same stroje nakazano nosić rabinom żydowskim oraz prawnikom. Ujednolicone miały być nawet budynki kościołów, pomyślane jako standardowe, modularne „Normkirchen”, wznoszone z prefabrykowanych części w różnych rozmiarach, zależnie od wielkości miejscowości. Według Schwenklera w Koszalinie unia przebiegała spokojnie. „W okręgu administracyjnym Koszalin unia została w pełni zrealizowana. W dniach 30 i 31 października 1817 r. luteranie i reformowani przystąpili wspólnie do komunii świętej” – pisze niemiecki historyk miasta.

Pruskie reformy wyznaniowe przyczyniły się także do zaostrzenia tożsamości wyznaniowych, m.in. wywołały tarcia z katolikami, poddanymi króla pruskiego. Na ziemiach polskich oznaczały nasilenie germanizacji wobec praktyki łączenie parafii w miastach i likwidacji nabożeństw polskojęzycznych. Marcin Dunin, arcybiskup poznańsko-gnieźnieński, który przywrócił małżeńskie zobowiązania edukacyjne dotyczące wychowania dzieci w duchu katolickim, został aresztowany przez władze pruskie i osadzony w twierdzy Kołobrzeg. Dzisiaj przed kołobrzeską bazyliką stoi jego pomnik.

Społeczeństwo cywilne

Sprawą wątpliwą jest, czy reformy pruskiego władcy uszczęśliwiły mieszkańców Koszalina. Wielu z nich prawdopodobnie nie powróciło po pożarze w te same miejsca gdzie mieszkali przed pożarem. Dotyczy to zwłaszcza domów stojących wokół Rynku. Może na to wskazywać zapis w kronice Wendlanda mówiący o dwóch małych pożarach w Rynku, które wydarzyły się 1735 i 1750 roku – jeden dotyczył domu senatora (urzędnik, członek zarządu miasta), drugi „majorowej”, czyli żony lub wdowy po majorze. Przypuszczalnie domy nie należały już do dawnej wspólnoty mieszczańskiej, ale do urzędników i wojskowych. Koszalin po pożarze przeszedł nie tylko głęboką przemianę architektoniczno-przestrzenną, ale także szokową transformację społeczną – od społeczeństwa obywatelskiego do biurokratycznego; od społeczeństwa mieszczańskiego opartego na rzemiośle (cechy), handlu (kupcy), samoobronie i patrycjacie miejskim do społeczeństwa biurokratyczno-wojskowego opartego na urzędnikach i oficerach.

Dużą część mieszkańców miasta stanowili już obcy. Regiment von Grumbkow przynajmniej na początku składał się jeszcze z żołnierzy pochodzących z odległych stron. Formowany na Węgrzech, na bazie batalionu pochodzącego z Wesel nad Renem (dziś Nadrenia Północna-Westfalia), wniósł do miasta inne obyczaje i zachowania. Dopiero później okręgiem rekrutacyjnym regimentu (kantonem) stał się Koszalin i inne miejscowości środkowej części Pomorza. Armia stała się faktycznym właścicielem miasta. Karin Friedrich, niemiecko-brytyjska badaczka dziejów Prus, zauważa, że: „militaryzacja społeczeństwa obywatelskiego prowadziła do arbitralnej i nieregulowanej dominacji armii w miastach garnizonowych, narzucając atmosferę pasywności wśród mieszczan i władz miejskich”.

Król-żołnierz zajął się też mieszkańcami, którzy od tej chwili mieli pracować na rzecz armii. Podstawę dała tzw. polityka wełniana króla, oparta na protekcjonizmie. Król niejako sam stworzył problem, a następnie „brawurowo” go rozwiązał. Przede wszystkim nakazał wojsku noszenie jednolitych uniformów oraz wprowadził wzory umundurowania. Regulamin armii pruskiej od 1714 roku przewidywał wymianę umundurowania co dwa lata, a od 1725 już nawet co rok. Wojsko miało obowiązek zaopatrywania się w materiały na mundury wyłącznie na rynku przynależnym do garnizonu ewentualnie w specjalnie do tego celu wybudowanym magazynie berlińskim. W 1718 roku zakazał też przywozu wyrobów wełnianych z innych części Europy. Stworzyło to popyt i stabilny rynek zamówień na wyroby wełniane, z których wówczas sporządzano mundury. Do Koszalina sprowadzono trzydziestu tkaczy, a manufaktura włókiennicza w mieście otrzymała pomoc od skarbu pruskiego. Jednocześnie wydano zakaz eksportu wełny, a od 1720 r. zakaz używania zagranicznych wyrobów wełnianych. Organizowano specjalne jarmarki (kiermasze) wełniane. Rosnący popyt wywołał wzrost zapotrzebowania na wełnę oraz wzrost pogłowia owiec, także w folwarkach miejskich Koszalina.

Pewną atrakcją dla ówczesnych koszalinian było oglądanie ważnych osób, w tym koronowanych głów, przejeżdżających przez miasto. Koszalin był miastem etapowym na trasie łączącej Poczdam i Berlin z Królewcem i dalej z Petersburgiem, stolicą Rosji. Druga połowa osiemnastego stulecia to czas intensywnych działań dyplomatycznych między Prusami a Rosją związanych z przygotowaniami do rozbioru Polski. Wszyscy byli witani z czołobitnością i pruskim zachwytem dla władzy. Zwyczajowo czytano długie listy, przesadnie napuszone epistoły naszpikowane odniesieniami do greckiej mitologii: „O, nasze łzy radości – zobacz, one błyszczą, płyną do Ciebie tak chętnie i tak czysto” i tak dalej.

Skutki reform pruskich dla Koszalina

Trudno z dzisiejszej perspektywy ocenić nastroje panujące w tamtych latach w Koszalinie. Ludność Koszalina i Pomorza od dwóch stuleci podlegała nieustannym przeobrażeniom i eksperymentom: politycznym, społecznym, religijnym. Na początku XVIII wieku rządy brandenbursko-pruskie trwały w mieście dopiero 40-50 lat. Przez starszych mieszkańców, pamiętających Koszalin jako miasto-republikę i czasy niezależności pomorskiej (Księstwo Pomorskie), panowanie brandenbursko-pruskie wciąż było jeszcze traktowane jako zewnętrzne. Społeczeństwo miasta musiało w ciągu jednego pokolenia przejść głębokie przeobrażenia polityczne i społeczne. Nie mogły być dobrze przyjmowane ciągłe reformy religijne podejmowane przez pruskich władców, które ostatecznie doprowadziły ludzi do rozpaczy i wywołały emigrację prawowiernych luteran skupionych w kościele staroluterańskim do USA, Kanady i Australii. Do dziś istnieją tam zwarte skupiska ich potomków.

Paradoksalnie, król-żołnierz przyczynił się też do… osłabienia zdolności obronnych miasta. Podczas wojny siedmioletniej (1756–1763) Koszalin oblegany w 1760 roku przez wojska rosyjskie pod dowództwem gen. Totlebena (Niemca z pochodzenia) nie był w stanie się obronić i szybko skapitulował. Mury miejskie, zmniejszone na rozkaz Fryderyka Wilhelma I do połowy, a także zniwelowane wały i zasypane fosy, nie stanowiły już większej przeszkody dla przeciwnika.

Słynny wodociąg, połączony w jedną inwestycję z budową pomnika Fryderyka Wilhelma I, po pierwszym okresie fascynacji, z czasem stał się utrapieniem dla mieszkańców. Chociaż na początku jakość wody polepszyła się, to już drugi wodociąg zbudowany w 1737 okazał się niewypałem. Dostarczał zanieczyszczoną wodę złej jakości. Wendland poświęca tej życiowej dla mieszkańców sprawie kilka stronic swojej kroniki. Co gorsza, w zapale przebudowy Rynku zasypano trzy istniejące studnie. Nieprzypadkowo więc po pierwszym okresie likwidacji studni w Koszalinie, powróciły one do łask i zaczęto je budować od nowa.

Reformy Fryderyka Wilhelma I nie spowodowały znaczącego zaludnienia miasta. Koszalin w ciągu stulecia 1665-1764 powiększył się zaledwie o tysiąc mieszkańców (z 1,5 tys. do 2,5 tys.), a w ciągu następnego półwiecza (1764-1816) o kolejny tysiąc (z 2,5 tys. do 3,5 tys.). Dopiero w XIX wieku i w początkach XX w. nastąpił znaczący wzrost ludności, ale na prawdziwą eksplozję demograficzną i urbanizacyjną Koszalin musiał poczekać do czasów polskich.

Po tym jak regiment pruski przeniesiono w 1794 roku do Gdańska, zajętego przez Prusy po drugim rozbiorze Polski, zabudowa koszarowa w mieście straciła na znaczeniu. Aż do początków XX wieku stopniowo przeobrażała się w normalną zabudowę mieszkalną, poprzez zamiany parterów na sklepy, przebudowę poddaszy na piętra mieszkalne, dobudowę pięter i wyeliminowanie dachów mansardowych na rzecz dwuspadowych o zróżnicowanym nachyleniu. Jedna skrajność przeszła w drugą – koszarowa regularność zamieniła się w chaotyczną różnorodność – każdy dom był inny – mieszaninę stylów i fasad rozmaitej wysokości. Na zdjęciach z początków XX wieku widać kilka pozostałych, nielicznych już fragmentów pierwotnej koszarowej zabudowy. Okazałych, ciekawych architektonicznie gmachów, głównie narożnikowych, powstało wokół Rynku na przełomie dwóch wieków zaledwie kilka, ale uległy one zniszczeniu podczas walk o Koszalin w 1945 roku. Nowoczesny, funkcjonalny i uporządkowany architektonicznie Rynek, na miarę powojennych możliwości, powstał w czasach polskich. Koszalin po raz pierwszy w swojej historii nabrał charakteru wielkomiejskiego.

Jedna rzecz Fryderykowi Wilhelmowi I na pewno się udała. Stworzył z Koszalina znakomitą bazę wypadową przeciwko Polsce. Niebawem wojska koszalińskiego garnizonu wezmą udział w kolejnych rozbiorach Polski. Później będą tłumić powstanie kościuszkowskie i walczyć z Polakami, bijącymi się o swoją niepodległość, podczas wojen napoleońskich. Będą tworzyć kordony graniczne wokół Polski podczas kolejnych powstań i zrywów narodowych, izolując Polskę i uniemożliwiając pomoc z Europy zachodniej – dopływ posiłków, broni i zaopatrzenia, co przesądzi o klęskach powstań. Zawsze do spółki z Rosją, zjednoczeni wspólnie dokonaną zbrodnią rozbiorów (Zbrodnia rozbiorów). W 1939 roku armia niemiecka wyruszy stąd do ataku na Polskę, wbijając sztylet, którego ostrze sięgnie naszej stolicy – Warszawy. Ostatnią bitwę stoczą oddziały koszalińskiego garnizonu w 1945, broniąc pruskiego Pomorza, o które po drugiej stronie frontu walczyć już będzie Wojsko Polskie.

Tadeusz Rogowski

Literatura i źródła:

• Johann David Wendland, „Eine Sammlung unterschiedlicher die Historie der Stad Cöslin betreffende Sachen”. Archiwum Państwowe, Zespół redakcyjny pod kierunkiem Joanny Chojeckiej (transkrypcja, tłumaczenie fragmentów). Koszalin 2006.
• Ludwig Wilhelm Brüggemann, „Beschreibung der zu dem Gerichtsbezirk der Königl. Landescollegien in Cößlin gehörigen Hinterpommerschen Kreise”. Stettin 1784
• K. Pirwitz, „Das Stadtbild Köslins in früheren Zeiten”, „Unser Pommerland” 1931.
• Franz Schwenkler, „1266-1966 Köslin. Die siebenhunderjährige Geschichte einer pommerschen Stadt und ihres Kreises”. Lübeck 1966
• „Dzieje Koszalina”, Praca zbiorowa pod redakcją Bogusława Drewniaka i Henryka Lesińskiego. Wydawnictwo Poznańskie 1967
• „Dzieje Koszalina. Tom 1: do 1945 roku”. Praca zbiorowa pod redakcją naukową Radosława Gazińskiego i Edwarda Włodarczyka. Koszalin, KBP im. Joachima Lelewela, 2016
• Kazimierz Marian Morawski, „Źródło rozbioru Polski : studja i szkice z ery Sasów i Stanisławów”. Księgarnia św. Wojciecha. Poznań 1935.
• Stanisław Salmonowicz, „Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa”.  Książka i Wiedza. Warszawa 1998
• Stanisław Salmonowicz, „Fryderyk II”. Ossolineum 1985
• Christopher Clark, „Prusy. Powstanie i upadek 1600-1947”. Bellona, Warszawa 2009. Tytuł oryginału: „Iron Kingdom: The Rise and Downfall of Prussia, 1600-1947”
• Richard Butterwick, „Światło i płomień. Odrodzenie i zniszczenie Rzeczypospolitej (1733-1795)”. Wydawnictwo Literackie 2023.
• Norman Davies, „Zaginione królestwa”. Wydawnictwo Znak. Kraków 2010
• Alexander von Lyncker, „Die Altpreußische Armee 1714-1806 und ihre Militärkirchenbücher”. Berlin, Verlag für Standesamtwesen, 1937
• Krister von Albedyll, „Soldaten und Garnisonen in Pommern und im Bezirk des II Armee-Korps”. Szczecin, 1926
• Uwe A. Oster, „Männerfreundschaft in unruhiger Zeit”. Damals.de. (internet, dostęp 25.10.2024)

Strategia i armia

Państwo pruskie, które według słów Napoleona „wykluło się z kuli armatniej”, było na wskroś militarystyczne. Król Fryderyk Wilhelm I fortyfikując państwo, szybko dostrzegł strategiczne położenie Koszalina, ale także militarną, administracyjną i finansową słabość tej części Pomorza, zajętego przez Brandenburgię pół wieku wcześniej w wyniku ustaleń pokoju westfalskiego z 1648 roku. Franz Schwenkler, niemiecki historyk Koszalina, nie owija w bawełnę i wprost pisze, że mieszkańcy Koszalina przypisywali rozwój miasta hojności króla, „nie przypuszczając, że była ona częścią polityki pruskiej”. Dalej wyjaśnia: „nie wiedzieli, że Koszalin był tylko jedną częścią wielkiej mozaiki – utworzenia z Prus silnej twierdzy”.

Prusy w 1718 roku były już jednym państwem, ale wciąż składały się z dwóch odrębnych, nie połączonych ze sobą części – brandenburskiej (do niej należał Koszalin) i pruskiej. Te dwie części przedzielało należące do Polski Pomorze Gdańskie, które stało się też pierwszym celem agresji na liście Prus. Zjednoczenie Prus mogło się odbyć tylko w drodze aneksji terytoriów Polski. Stąd brała się nienawiść do Polski i bezustanne knucie wraz z innymi państwami, głównie Rosją, w której ważną rolę odgrywali Niemcy (część kadry dowódczej armii, wiele kluczowych stanowisk w dyplomacji i administracji).

Główne miasta dwóch części państwa brandenbursko-pruskiego: Berlin w Brandenburgii i Królewiec w Prusach połączone były strategicznym traktem. Musiał być ochraniany, ponieważ to głównie na nim spoczywał ciężar utrzymania łączności (poczta). „Zabezpieczenie drogi lądowej do Prus wymagało, szczególnie na wschodzie, znacznego zgrupowania oddziałów” – pisze Schwenkler, dokładnie opisując położenie Koszalina i jego warunki naturalne. Wyjaśnia: „Ten, kto posiadał tereny wokół Koszalina, posiadał również trakt w kierunku Gdańska i Prus Wschodnich”. Koszalin zabezpieczał także dalekie przedpola Kołobrzegu, jedynego wówczas portu morskiego w części brandenburskiej Prus. Dopiero w 1720 roku Prusy odkupiły od Szwecji prawa do Szczecina. Dwie rozdzielone części jednego państwa uda się Prusom połączyć w wyniku pierwszego rozbioru Polski (1772).

Zrządzeniem historii Koszalin w XVIII wieku stał się więc miastem o strategicznym dla Prus położeniu (Mapka). Połączenie Brandenburgii i Prus nie było jednak proste – wymagało dłuższej perspektywy i przygotowań, m.in. wzmocnienia militarnego i administracyjnego miast na Pomorzu. Koszalin musiał przyjąć stały garnizon, a także stać się znaczącym ośrodkiem administracyjnym. Do tych wyzwań nie był przygotowany. Malutkie miasto liczące wówczas ok. 1,5 tys. mieszkańców ze średniowieczną nieuporządkowaną zabudową, nie spełniało oczekiwań armii i administracji. Próby uporządkowania sytuacji nie przyniosły poprawy. W 1690 roku władze wydały nakaz likwidacji w ciągu dwóch lat obiektów gospodarczych w obrębie murów miejskich i przeniesienie ich poza mury. Mieszczanie nie podporządkowali się jednak temu nakazowi.

Tymczasem już w 1713 do Koszalina przybyły oddziały dwóch regimentów pruskiej armii (!) Pierwszym w 1714 roku był regiment piechoty von Grumbkow, a po nim w 1716 roku przybył regiment kawalerii (dragonów) Andreasa Reveillas du Veyne. Zarówno piechotę jak i kawalerię zakwaterowano w miastach i miasteczkach dzisiejszego Pomorza środkowego. Koszar wówczas jeszcze nie budowano, żołnierze mieszkali więc w kwaterach prywatnych, opłacając czynsz. Ciasnota musiała być powszechna, jak pisze Schwenkler „każdy dom był zajęty przez żołnierzy”. Właściciele domów musieli zależnie od wielkości i stanu zamożności zakwaterować od dwóch do kilku nawet żołnierzy za niewielką rekompensatą. Wiadomo, że część najbogatszych mieszkańców miasta mogła się wykupić od kwaterunku, cedując ten obowiązek, za stosowną opłatą, na mniej zamożnych.

Żeby sprostać wyzwaniom miasta garnizonowego, Koszalin musiał przejść głębokie przeobrażenia. Podobny los spotkał inne pruskie miasto – Poczdam, wówczas wielkością zbliżony do Koszalina, po decyzji króla Fryderyka Wilhelma I o rozlokowaniu w nim garnizonu. Profesor Friedrich Mielke (ur. 1921), nieżyjący już wybitny architekt, badacz i koneser architektury Poczdamu, zapisał słowa, które w Koszalinie mogą zabrzmieć znajomo: „Decyzja Fryderyka Wilhelma I z 1713 roku, aby uczynić Poczdam stałą bazą swojej gwardii, była tak gwałtowna, że wszystkie co wcześniejsze… musiało zostać zniszczone. Mieszkańców spotkało wydarzenie, z którym nie mogli sobie poradzić, a które miało określić losy miasta na niemal dokładnie dwieście lat. Od tego momentu rozwój Poczdamu był determinowany wyłącznie przez wojsko … W 1740 roku, pod koniec jego panowania, Poczdam był faktycznie koszarami”.

Zagadkowy pożar miasta

Sam pożar z 1718 roku tworzy tak zaskakującą koincydencję zdarzeń, że upoważnia do nazwania go zagadkowym. Koszalin nie przeżywał tak dużego pożaru od ponad 200 lat (ostatni w 1504 roku). Kiedy się rozpoczął, znaczna część mieszkańców była poza Koszalinem, na dorocznym jarmarku w Karlinie, który był jednym z ważniejszych wydarzeń gospodarczych w regionie. Był chłodny, październikowy dzień. Pożar wybuchł w połowie dnia, około godziny trzynastej. W XVIII wieku miasta całkiem dobrze sobie z tym radziły, obawiano się jedynie pożarów nocnych. W 1735 roku wybuchł pożar w obiekcie gospodarczym na Rynku, co Wendland skomentował w kronice, że udało się go ugasić, ponieważ było jeszcze widno. „Gdyby to się stało nocą, wybuchłby z tego ogromny pożar” – pisze.

Nigdy nie ustalono i nie osądzono sprawcy(-ów) pożaru. Wskazywano jedynie dom, skąd pożar miał się rozprzestrzenić, należący rzekomo do wdowy po piwowarze o nieustalonej tożsamości. Co ciekawe, kronikarz Wendland, wnikliwy i znany ze skrupulatności świadek tamtych czasów, nie wymienia żadnego nazwiska. Potrafi za to podać nazwisko sprawcy pożaru sprzed 143 lat, który wydarzył się w 1575 roku na ulicy Młyńskiej: „Ogień rozproszył się od komina domu tkacza wełny, zwanego Tönnies Bösel”.

Zaskakujące jest również to, że pożar o tak wielkich rozmiarach nie spowodował ofiar, poza jednym przypadkiem, który nastąpił już po pożarze. Wdowa szukająca resztek dobytku w zgliszczach, została zasypana przez walące się resztki domu. Czy była to wdowa, od której domu miał się rozpocząć pożar miasta, tego nie wiemy. W opisach pożaru brakuje również ważnego szczegółu – czy w jej domu mieszkali żołnierze, chociaż wydaje się to oczywiste.

Najbardziej zdumiewający jest jednak brak jakiejkolwiek wzmianki o zachowaniu żołnierzy podczas pożaru, tak jakby ich wcale w Koszalinie nie było. Prusy nie prowadziły w tym czasie żadnej wojny, armia pozostawała w garnizonach, co oznacza, że w mieście znajdowała się część regimentu piechoty von Grumbkow oraz regimentu kawalerii Andreasa Reveillas du Veyne. Można przyjąć, że było to kilkuset raczej młodych, silnych i odważnych mężczyzn, w tym wielu weteranów wojen. Opanowanie pożaru, który rozpoczął się w biały dzień, nie powinno stanowić dla nich problemu. Tym bardziej, że kilkanaście lat wcześniej, w 1699 roku, mieszkańcy sami doskonale poradzili sobie z groźnym pożarem domu przy ulicy Młyńskiej, zapobiegając rozprzestrzenieniu ognia. Zniszczeniu uległy wtedy tylko dwa domy, a trzeci został uszkodzony.

Pojawiają się kolejne wątpliwości. W chwili wybuchu pożaru armia pruska stacjonowała w Koszalinie od pięciu lat, a jednak w mieście panował niezrozumiały zastój w inwestycjach budowlanych. Według Wendlanda w 1718 roku w obrębie murów znajdowało się 387 działek, ale 105 działek wciąż pozostawało wolnych. Nie było chętnych do ich zagospodarowania, co musi dziwić w sytuacji tak gwałtownego wzrostu potrzeb kwaterunkowych. Może to wskazywać na niechęć administracji królewskiej do podejmowania inwestycji budowlanych wśród starej, gęstej i nieuporządkowanej zabudowy. W tym czasie sam tylko regiment von Grumbkow liczył ok. 1,4 tys. żołnierzy i oficerów, czyli niemal tyle ile Koszalin mieszkańców. Doliczyć do tego należy rodziny żołnierzy, które wówczas wędrowały za wojskiem. Z konieczności regiment musiał być rozlokowany na dużej przestrzeni, po całym Pomorzu środkowym. Między 1716 a 1732 rokiem było to aż osiem miejscowości: Koszalin, Białogard, Lębork, Szczecinek, Sławno, Darłowo, Czaplinek, Słupsk. Stopniowo, wraz z postępem przebudowy miasta, kolejne oddziały przenosiły się do Koszalina. Od roku 1733 regiment stacjonował już tylko w trzech miastach: Koszalinie, Słupsku i Darłowie, a od 1739 roku jedynie w Koszalinie (w Darłowie było kilka kompanii do zabezpieczenia portu). Ten stan utrzymał się przez ponad pół wieku, aż do 1793 roku, kiedy pułk przeniósł się do Gdańska w związku z drugim rozbiorem Polski i zajęciem przez Prusy tego miasta. Potrzeba było więc 21 lat, żeby regiment w całości rozmieścić w Koszalinie.

Skala przemian, jakie musiał przejść Koszalin, żeby sprostać wymaganiom miasta garnizonowego, ukazuje gorzką prawdę – gdyby nie pożar z 1718 roku, nie byłyby możliwe. Pożar nie tylko odblokował inwestycje budowlane, ale wywołał boom inwestycyjny. Wendland, świadek tamtych czasów, pisze: „Każdy kto miasto przed pożarem wewnątrz i poza murami widział, musi się zdziwić, jak się od roku 1719 rozbudowało i rozrosło … Obecnie w mieście znajduje się niewiele pustych miejsc i starszych budynków, a nowo budowane są regularne co do ustawienia drzwi, okien, gzymsów i dachów”. Podobnie było z gmachami nowych urzędów, których przeniesienie do Koszalina planowano już przed pożarem w 1713 roku, ale realizacja tych planów nie była możliwa z braku odpowiednich lokalizacji. Pożar rozwiązał również ten problem.

Gdyby zastosować znaną w prawie zasadę „is fecit, cui prodest” – „ten uczynił, czyja korzyść”, to bez wątpienia największą korzyść z pożaru Koszalina odniosła armia pruska. W ciągu jednego dnia wyeliminowane zostały wszystkie problemy i przeszkody (lokalowe, kwaterunkowe, własnościowe) związane z przekształceniem miasta w duży garnizon. Wiele wskazuje na to, że armia pruska nie chciała być lokatorem w Koszalinie, ale jego właścicielem, zgodnie z zasadą głoszoną przez von Berenhorsta, adiutanta Fryderyka II: „Monarchia pruska pozostanie zawsze nie krajem, który ma armię, lecz armią, która ma kraj, w którym jak gdyby kwaterowała”.

Tadeusz Rogowski

W następnym trzecim i ostatnim odcinku: o odbudowie miasta, która była jego gruntowną przebudową i o tym, czym trudniła się ludność cywilna w wojskowym mieście, a także o skutkach pruskich reform dla Koszalina.

Jest jedną z najwybitniejszych postaci, które odwiedziły Koszalin w ciągu 750 lat istnienia miasta. Dorota z Mątowów żyła w XIV wieku, była mistyczką, która zasłynęła jako rekluza, pustelnica zamurowana w małej celi przylegającej do katedry w Kwidzynie. Wywarła duży wpływ na swoją epokę, poruszała wyobraźnię, oddziaływała na władców, inspirowała twórców literackich.

Dorota, dążąc do chrześcijańskiej doskonałości, często podróżowała po sanktuariach Europy. W 1387 roku trzykrotnie odwiedziła sanktuarium maryjne na Górze Chełmskiej koło Koszalina – dwukrotnie sama, a raz z małżonkiem. W pismach jej spowiednika i kierownika duchowego, Jana z Kwidzyna, można spotkać szczegóły dotyczące tych wizyt. W relacji znajdujemy potwierdzenie istnienia na Górze Chełmskiej kościoła, a nie tylko samej kaplicy, a także dowody na ogromną popularność tego miejsca, tłumnie nawiedzanego wówczas przez wiernych. „Udała się z innymi siostrami pątniczkami do Koszalina, do kościoła błogosławionej Dziewicy (Góra Chełmska), gdzie z powodu wielości ludzi pozwolono jej z siostrami przenocować” – pisze Jan z Kwidzyna. Również podczas drugiej wizyty, sanktuarium było przepełnione: „Przybyła, pielgrzymując do tego samego kościoła. I nie miała gdzie przenocować z powodu mnóstwa pątników, jak tylko w stajni, czyli miejscu osiołka, który był tam trzymany do pracy”.

Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że odwiedzała wówczas klasztor cysterek w Koszalinie, a może nawet na jakiś czas tam zamieszkała. Podobny klasztor istniał od 1266 roku w Chełmie nad Wisłą (Culm), do którego Dorota w 1382 roku oddała swoją córkę Gertrudę, która jako jedyne z jej dziewięciorga dzieci przeżyła dwie epidemie dżumy z 1373 i 1382 roku. Raczej na pewno istniały związki między dwoma klasztorami – koszalińskim i chełmińskim. Jak wiadomo W 1228 zakon krzyżacki wybrał Chełmno na stolicę Ziemi Chełmińskiej, przekazanej przez księcia Konrada Mazowieckiego w dzierżawę Krzyżakom, którzy natychmiast rozpoczęli budowę potęgi przyszłego państwa zakonnego, późniejszych Prus. Protektorami koszalińskich cysterek byli biskupi kamieńscy, wśród nich biskup Herman von Gleichen, który lokował Koszalin (1266), znany z poparcia udzielanego zakonom rycerskim. Podobnie jak najwięksi twórcy potęgi Zakonu Krzyżackiego, współcześni mu wielcy mistrzowie – Hermann von Salza, Konrad z Turyngii, Anno von Sangershausen (krewny męża innej słynnej pustelniczki – Juty z Chełmży) – von Gleichen pochodził z Turyngii.

Dorota z Mątowów zmarła w Kwidzynie, gdzie wcześniej w maju 1393 roku została zamurowana na własne życzenie w celi przy katedrze. Jej miejsce spoczynku znane było bardzo wcześnie, wzbudzając zainteresowanie polskich władców. Król Władysław Jagiełło miał modlić się nad jej grobem w czasie powrotu spod Grunwaldu. Z powodu czci dla świętej niewiasty uchronił Kwidzyn przed grabieżą żądnych łupów zwycięskich wojsk grunwaldzkich. Jan Długosz pisał w swojej kronice, że król został zaprowadzony do celi Doroty, „niewiasty pobożnej i świętobliwej, która wiodąc w tym miejscu życie ostre i pustelnicze, słynęła wielu cudami, lecz nie była jeszcze kanonizowana”. Królowie polscy Zygmunt III Waza i Władysław IV wysłali jezuitę Fryderyka Szembeka, aby odnalazł jej kości i przywiózł do Torunia. Misja nie powiodła się. Julian Ursyn Niemcewicz, który przejazdem znalazł się w Kwidzynie w 1817 roku, zauważył, że w katedrze jest wiele otwartych grobów oraz zdjętych płyt nagrobnych z posadzki świątyni, co wprawiło go w oburzenie.

Dorota z Mątowów była postacią fascynującą kolejne pokolenia, nie zabrakło więc dla niej miejsca w literaturze, m.in. w twórczości Adama Mickiewicza i Guntera Grassa. Była pierwowzorem opisanej przez Adama Mickiewicza w „Konradzie Wallenrodzie” Aldony, zamurowanej w wieży zamku w Malborku, która przez wskazanie Wallenroda („Tyś Konrad, przebóg! Spełnione wyroki, Ty masz być mistrzem, abyś ich zabijał”) przyczyniła się do wybrania go na Wielkiego Mistrza Zakonu. W rezultacie Konrad Wallenrod przez nieumiejętne prowadzenie wojny z Litwą przyczynił się do klęski Zakonu. Legenda ma oparcie w faktach, Dorota z Mątowów była znana z krytyki upadku moralnego zakonu krzyżackiego i osoby Konrada Wallenroda, wielkiego mistrza krzyżackiego w latach 1391-1393. Przed śmiercią miała przepowiedzieć klęskę Krzyżaków.

Istnieje również legenda św. Doroty, związana z Henrykiem von Plauen, wielkim mistrzem Krzyżaków, który po klęsce zakonu pod Grunwaldem, wyruszył ze Świecia do obleganego przez króla Władysława Jagiełłę Malborka, żeby bronić najważniejszego zamku krzyżackiego. Według tej legendy von Plauen, po zorganizowaniu skutecznej obrony trwającej 57 dni, oddał się modlitwie, prosząc błogosławioną Dorotę by uchroniła Malbork przed rycerstwem polsko-litewskim i wojskami sprzymierzonymi. Dorota ukazała się mu we śnie, w noc poprzedzającą przybycie wojsk króla Władysława Jagiełły i obiecała, że uchroni Malbork od zdobycia, jednak za taką cenę, że ciało von Plauena nie spocznie w Malborku i przez następne 600 lat miejsce jego pochówku będzie nieznane. Nadejdzie jednak dzień, kiedy następca Wielkiego Mistrza przybędzie na wezwanie Doroty i z należytą godnością uczci pamięć poprzedników. Przepowiednia powinna ziścić się więc w 2010 roku. Zdumiewające, ale tak się właśnie stało!

Oto w 2008 roku archeolodzy odkryli w katedrze Jana Ewangelisty w Kwidzynie, trzy pochodzące z XIV wieku trumny ze szczątkami wielkich mistrzów krzyżackich. Były w nich szczątki Wernera von Olsena (wybrany na wielkiego mistrza w 1324 roku), Ludolfa Koniga von Wattzau (wybrany w 1342 roku) oraz… Henryka von Plauena (wybrany 1410). Ten sam Henryk von Plauen negocjował później z Polską tzw. pierwszy pokój toruński. Tak więc po upływie 600 lat, bez dwóch, które jednak były potrzebne do przeprowadzenia badań dendrologicznych i DNA, oraz jedwabiu, bezcennego wówczas, z którego wykonane były płaszcze wielkich mistrzów, odkryto szczątki von Plauena. Dwa lata później, w lipcu 2010 roku odbyła się w Kwidzynie uroczystość odsłonięcia krypty trzech mistrzów krzyżackich. Uczestniczył w niej aktualny (do 2018 roku) wielki mistrz zakonu krzyżackiego biskup Bruno Platter, który rezyduje w Wiedniu. Zaskakujące jest to, że celem finansowanych przez samorząd kwidzyński badań archeologicznych, było odkrycie pochówku… Doroty z Mątowów, więc współczesny następca von Plauena rzeczywiście przybył „na wezwanie św. Doroty”.

Skąd jednak wzięły się w Kwidzynie trzy trumny mistrzów krzyżackich, których zwykle chowano w Malborku? Kwidzyn (Marienwerde) był miastem biskupim, z katedrą, siedzibą utworzonego w 1243 roku biskupstwa pomezańskiego, jednego z czterech biskupstw pruskich (utworzonych na terenach podbitych Prus) ustanowionych przez papieża Innocentego IV, ze stolicą metropolii w Rydze. Inna wersja mówi o tym, że trzej mistrzowie zostali niejako „zesłani” do Kwidzyna po śmierci, bo ich poczynania nie zawsze były akceptowane przez Zakon. Przepowiednia spełniła się więc dokładnie po 600 latach!

Doczesne życie Doroty z Mątowów opisał także Gunter Grass (narodowości niemiecko-kaszubskiej, autor słynnej powieści „Blaszany bębenek”, literacki Nobel – 1999) w powieści „Turbot” („Der Butt”) z 1977 roku. W rozdziale powieści zatytułowanym „W drugim miesiącu” autor przyjmuje rolę męża Doroty i wraz z nią przenosi się w odległe czasy średniowiecza. Grass, któremu prawdopodobnie obce było doświadczenie religijne (należał do SS, a po wojnie do socjalistycznej i neoliberalnej partii SPD, na jego kamieniu nagrobnym nie ma krzyża), pozbawia Dorotę cech świętości, przypisując jej ekstrawagancję. Nie czyni tego w złej intencji, cała książka ma ukazać proces wyzwalania się kobiety z narzuconych jej stereotypów i ograniczeń. Kobieta jest lepszą częścią rodu ludzkiego, dąży do rozwoju i dobra, mężczyzna przeciwnie – do destrukcji i przemocy. Łamiąca przyjęte schematy społeczne Dorota jest dla Grassa przykładem „odważnego buntu kobiety przeciwko zastanemu porządkowi patriarchalnemu i przeciwko człowiekowi, za którego musiała wyjść za mąż bez miłości, bez wzajemności, by rodzić mu przez ponad dziesięć lat regularnie potomków”. Jednak, zapewne ku zaskoczeniu Guntera Grassa, powieść została źle przyjęta przez ruchy feministyczne.

Wiadomo również, że wielką czcią otacza Dorotę z Mątowów papież Benedykt XVI. Podobno w 1999 roku, jako ówczesny prefekt Kongregacji Nauki Wiary, odbył podróż do Kwidzyna, o czym jednak nie poinformowano opinii publicznej. Miał wówczas modlić się w kaplicy błogosławionej Doroty, a nawet wziąć kamień z jej grobu i jako relikwię umieścił w katedrze w Monachium. Wiadomo również, że wcześniej, 17 czerwca 1979 roku w kościele św. Michała w Monachium jako kardynał Joseph Ratzinger wygłosił piękną homilię ku czci błogosławionej z Kwidzyna, która jest czczona także w Bawarii. Nie zachowała się jej treść, ale zapamiętano jej tytuł: „Drogi ku wnętrzu. Święta Dorota z Mątowów”. (Aktualizacja. Udało nam się zdobyć ten tekst, jest już na stronie koszalin7.pl)

Koszalinianie odwiedzający dzisiaj Górę Chełmską nie zawsze zdają sobie sprawę z bogactwa historycznego i siły duchowego dziedzictwa, jakie niesie ze sobą to miejsce. Patrząc na fundamenty pierwszej kaplicy i niewielki fragment dawnego kościoła trudno łączyć szczyt Góry z burzliwą i wybujałą historią. Gdyby jednak stare cmentarzysko, jakim jest w istocie Góra Chełmska, mogło zacząć mówić, usłyszelibyśmy niejedną zdumiewającą i zadziwiającą opowieść, prowadzącą nas ku zamierzchłym i zapomnianym już czasom.

Tadeusz Rogowski

———–
Ilustracja przedstawia fragment obrazu Hansa Memlinga (1435-1494) zatytułowany Mater Dolorosa (Matka Boleściwa). Po dłuższym namyśle uznaliśmy, że ten wizerunek najlepiej pasuje do Doroty z Mątowów, matki dziewięciorga dzieci, z których przeżyło tylko jedno. Kaplica na Górze Chełmskiej pochodzi oczywiście z czasów nam współczesnych. Jednak obok niej znajdują się odkryte kamienne fundamenty starej kaplicy z XIII wieku, którą Dorota z Mątowów, w przeciwieństwie do nas, widziała na własne oczy.

Wśród młodych wolontariuszy, którzy pomagali w tym roku przy organizacji śniadania i obsłudze gości, znalazł się harcerz Sebastian Sugalski (na zdjęciach) z „Zielonego Szczepu” 10-tych Koszalińskich Drużyn Harcerskich („Dziesiątka”) – drużyny „Czarnych Panter”. Co robi harcerz w święta w klubie GRAAL? „Wspólnie z harcerkami i harcerzami z naszej drużyny pomagamy tym, którzy w tym szczególnym dniu potrzebują pomocy” – mówi Sebastian. Dlaczego nie siedzą teraz w rodzinnym gronie przy świątecznym stole? I co na to rodzice? „Rodzice się cieszą, że tu jesteśmy, są z nas dumni” – odpowiada harcerz.

Śniadania dla bezdomnych to już dobra koszalińska tradycja. Narodziła się ze społecznej troski i zaangażowania na rzecz tych obywateli miasta, którzy znaleźli się w potrzebie, nie radzą sobie w trudnej rzeczywistości, są chorzy, samotni, często porzuceni przez rodziny. Organizacja śniadań możliwa jest dzięki wielu ludziom dobrej woli – przedsiębiorców, firm, instytucji, organizacji. Do śniadania dorzucają „coś” przedstawiciele wielu zawodów, tworząc środowiskowe tradycje pomocy ponad podziałami. Są wśród nich prawnicy, dziennikarze, a nawet politycy, którzy co ciekawe nie zamierzają się przy tej okazji promować (może poza jednym wyjątkiem), doceniając i chroniąc społecznikowską inicjatywę przed jej upolitycznieniem, które – jak uczy doświadczenie – dla wielu podobnych inicjatyw okazało się zabójcze.

Warto dodać, że Komitet Obywatelski Miasta Koszalina, organizator śniadań świątecznych, obchodzi w tym roku swoje 10-lecie – powstał w styczniu 2005 roku, a w rzeczywistości już w połowie 2004 roku, jednak władze Koszalina przez pół roku wstrzymywały jego sądową rejestrację. Sam Stefan Romecki prowadzi działalność społeczną w Koszalinie od wczesnych lat 90-tych, a więc od ponad 20 lat. Jest kawalerem Orderu Uśmiechu, którego posiadaczem w Koszalinie był również „biskup uśmiechu” śp. Ignacy Jeż, wysoko oceniający działalność Romeckiego i KOMK. (tr)

{gallery}anno/2015/15_04_05_komk_sniadanie{/gallery}

– taki napis można zobaczyć na transparencie przygotowanym przez Stefana Romeckiego oraz członków i sympatyków Komitetu Obywatelskiego Miasta Koszalina, którzy w sobotę 28 lutego, rozpoczęli przed jednym z koszalińskich marketów akcję zbiórki podpisów popierających Pawła Kukiza w jego staraniach o najwyższy urząd w państwie – Prezydenta Rzeczypospolitej. Inauguracja wypadła skromnie, ale właśnie ta skromność i obywatelski charakter kampanii w porównaniu z rozmachem i biurokratycznym sznytem kandydatów partyjnych, jest – jak zapewniają organizatorzy – siłą ruchu poparcia Pawła Kukiza: – My w przeciwieństwie do kandydatów partyjnych nie mamy struktur do zbierania podpisów, to znaczy urzędowych gmachów i partyjnych gabinetów, nie wkładamy też ręki do kasy państwowej, żeby nabrać ile się da, tak jak robią to partie polityczne – mówił lider inicjatywy poparcia Pawła Kukiza. – Nie mamy pieniędzy, bazujemy na ochotnikach, którzy są skłonni poświęcić swój czas. Spotykamy się na ulicach, a nasze biura wyborcze znajdują się w prywatnych mieszkaniach.

Z kolei we wtorek 3 marca na Rynku Staromiejskim przed ratuszem odbyła się zaimprowizowana konferencja prasowa Stefana Romeckiego i sympatyków Komitetu Obywatelskiego Miasta Koszalina, stowarzyszenia, które wśród celów statutowych ma wpisane udzielanie poparcia dla wszystkich działań zmierzających do wprowadzenia JOW w Polsce.

– Wprowadzenie JOW pozwoliłoby zlikwidować partyjne klany władzy i przywrócić Polakom polityczną podmiotowość – przekonywał Romecki.

– Nasz kandydat ma jednopunktowy, ale realny do bólu program – Jednomandatowe Okręgi Wyborcze. Tylko jeden i aż jeden, bo chodzi przecież o zmianę systemu wyborczego, a więc systemu i ustroju politycznego państwa. Nie obiecuje gruszek na wierzbie, nie dzieli Polaków – powiedział Romecki, przypominając, że prezydent posiada inicjatywę ustawodawczą, może też zarządzić referendum (według badań CBOS 70 proc. Polaków popiera JOW) za zgodą wyrażoną przez większość Senatu (wybieranego obecnie w JOW), ma również prawo zgłoszenia projektu ustawy o zmianie konstytucji.

Akcja zbierania podpisów będzie kontynuowana na ulicach Koszalina, w okolicach marketów, targowiska i „giełdy”. Są też dwa stałe punkty, gdzie można złożyć swój podpis na liście poparcia – w klubie GRAAL przy ulicy Piłsudskiego (w godzinach popołudniowych, także w dni wolne) oraz w siedzibie Lepszego Koszalina w „związkowcu”, róg Zwycięstwa i Matejki (od 14.30 w dzień powszedni). (zm)

Foto: KOMK i Andrzej Krzyżanowski.

{gallery}kos/polityka/15_02_28_romecki_kukiz{/gallery}

Od dwóch przedstawicieli władz wojewódzkich PO usłyszeliśmy, że Gawłowski (wiceminister ochrony środowiska, szef wojewódzkich struktur PO) tłumaczył, że kandydatura Kęsika to „otwarcie się na lewe skrzydło”

– przytacza gazeta argumenty działaczy PO. Ale Kęsik już od pewnego czasu pracował nad zbliżeniem do rządzącej partii. Przed trzema laty wykupił ogłoszenia w lokalnej prasie, wyrażając poparcie dla Stanisława Gawłowskiego jako kandydata na posła.

Gazeta przypomina, że Kęsik

w czasach PRL był zastępcą kierownika wydziału propagandy i agitacji KW PZPR w Koszalinie, a w stanie wojennym dał się poznać jako weryfikator. Akcję, która przeszła do historii jako „weryfikacja dziennikarzy”, komunistyczne władze rozpoczęły w styczniu 1981 r. Chodziło o pozbycie się niezależnie myślących i złamanie pozostałych. Komisje weryfikacyjne były de facto sądami kapturowymi – w każdej zasiadali przedstawiciele KW PZPR, cenzury i bezpieki. Chociaż decyzja komisji była wyrokiem, nie sporządzano żadnego protokołu. W wyniku weryfikacji pracę straciło ok. 2 tys. osób w całej Polsce. Znaczna część z nich wylądowała na bruku z wilczymi biletami.

Tak stało się za sprawą komisji, której zastępcą szefa i najaktywniejszym według weryfikowanych członkiem był Kęsik, m.in. z poetką i lokalną dziennikarką Elżbietą Juszczak. Jej deklaracja, że „to, co stało się 13 grudnia, trudno nazwać błogosławieństwem” wystarczyła, że została pozbawiona możliwości pracy zarówno w mediach jak i szkolnictwie.

Jestem oburzony, że taki człowiek jest dziś kandydatem Platformy Obywatelskiej do sejmiku

– mówi Cezary Łazarewicz, w latach 80. działacz opozycji demokratycznej, a dzisiaj dziennikarz tygodnika „Wprost”. Łazarewicz w 1995 r. na łamach GW opisywał jak wyglądała weryfikacja koszalińskich dziennikarzy.

Tym bardziej że już po publikacji materiału na temat weryfikacji otrzymałem list od jednego z weryfikowanych. Wspominał, że większość z członków komisji odwalała tylko swoją robotę, a „od Kęsika bił ideologiczny żar”.

Ale jak widać, większości działaczy Platformy ponura przeszłość Kęsika nie przeszkadza. Jedni twierdzą, że jej nie znali…

Nie jestem za przekreślaniem ludzi ze względu na ich życiorysy polityczne, ale gdybym znał jego przeszłość, oczekiwałbym, że dokona oceny tamtych wydarzeń

– mówi Arkadiusz Litwiński, szczeciński poseł PO i członek władz wojewódzkich tej partii.

W przypadku jej braku byłbym przeciwny tej kandydaturze.

Z kolei poseł PO z Kołobrzegu Marek Hok wyjaśnia:

Poznałem go w sejmiku, pracował w komisji zdrowia, był merytorycznie przygotowany. Myślę, że to dobry ruch dla obu stron.

Sam Kęsik nie ma sobie nic do zarzucenia i lekceważąco odpowiada na zarzuty o swoją przeszłość:

Żyje nią tylko dwóch-trzech ludzi, większości to chyba nie przeszkadza, skoro wygrywam wybory miejskie i wojewódzkie.

Pytanie, czy wyborców województwa koszalińskiego przekona taka argumentacja, czy też powiększą grono dwóch-trzech osób, którym jednak przeszkadza komunistyczna przeszłość Kęsika.

kim, Gazeta Wyborcza
Zespół wPolityce.pl

Tekst ukazał się na portalu wPolityce.pl.

wPolityce.pl/YouTube

Podczas prac związanych z zabudową terenu wokół obecnej cerkwi prawosławnej, a przed wiekami – kościoła klasztornego i kaplicy zamkowej, odkryto pozostałości fundamentów i murów, których zarys wyraźnie układa się w kształt znajdującej się tu kiedyś budowli. Odsłonięte fragmenty są najstarszymi reliktami chrześcijaństwa  i zabudowy murowanej w Koszalinie. Przypuszcza się, że cysterki budowały swój kościół w latach 1280-1300. Kościół Mariacki (obecna katedra) jest późniejszy, powstał prawdopodobnie w latach 1300-1333, chociaż nie można wykluczyć, że wcześniej w tym samym miejscu stała już świątynia z drewna.

Z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że najgłębszy kamienny fundament stanowi pozostałość po prezbiterium – miejscu tzw. kapłańskim, gdzie znajduje się ołtarz i przebywa duchowieństwo podczas odprawiania mszy świętej. Wynika to z faktu, że najdalej wysunięta na wschód część kościoła (a tak jest w naszym przypadku), musiała być miejscem umieszczenia ołtarza, ponieważ kościoły były wówczas orientowane (łacińskie Oriens – wschód) tzn. zbudowane wzdłuż osi wschód-zachód, tak że kapłan stojący przodem do ołtarza skierowany był twarzą na wschód. Stamtąd – jak wierzą chrześcijanie – ma nadejść Jezus Chrystus podczas powtórnego przyjścia.

Absyda to z kolei pomieszczenie na rzucie półkola lub wieloboku, dostawione do bryły świątyni i otwarte do jej wnętrza – wieloboczną absydę posiada kościół Mariacki (katedra), który powstał później niż kościół klasztorny. On także jest orientowany, posiada prezbiterium i absydę znajdującymi się po wschodniej stronie budowli (znając położenie katedry można wyznaczyć kierunki świata – budowla wyznacza oś wschód-zachód, przy czym absyda wskazuje wschód, wieża – zachód).

Kościół mniszek cysterek był wysunięty około 16 m bardziej na wschód niż dzisiejsza kaplica, w stronę obecnego parku. Masywne fundamenty z głazów i ułożona na nich murowana baza, wskazują na to, że kościół był o wiele większą budowlą od dzisiejszej kaplicy. Widoczny jest również fragment narożnej przypory (przylegający do muru filar zewnętrzny, wzmacniającej budowlę), której obecność potwierdza przypuszczenie o wielkości pierwotnej świątyni. Kilka metrów dalej widać resztki przypory bocznej.

Kościół mógł posiadać od strony wschodniej absydę, której przebieg jest jednak trudny do zidentyfikowania. Odsłonięto także wykonane z cegły kanały służące do doprowadzania podgrzanego powietrza do wnętrza świątyni. Wydaje się jednak, że powstały one później niż pierwsza świątynia mniszek. Te wszystkie wątpliwości rozstrzygną jednak archeolodzy. Wiele wskazuje też na to, że pozostałości pierwotnego kościoła wykraczają poza obecny teren parafii prawosławnej i zalegają pod sąsiadującą parcelą, na której trwa obecnie budowa tzw. Villa Central Park (kompleks budynków mieszkalnych o podwyższonym standardzie).

Odkopano również pozostałości późniejszych budowli, prawdopodobnie piwnic z XVII-XVIII wieku, które mogły służyć do przechowywania żywności z wykorzystaniem lodu pochodzącego z pobliskiej fosy i rozlewisk (stawu w dzisiejszym kształcie jeszcze nie było). Do ich budowy użyto materiału budowlanego ze starej świątyni mniszek cysterek. Widoczne są również różnego rodzaju instalacje – ciepłownicza, kanalizacyjna, deszczowa – pochodzące już z czasów najnowszych.

W 1277 biskup kamieński Herman von Gleichen powołał do życia klasztor cysterek w Koszalinie, wystawiając specjalny dyplom fundacyjny. Koszalińskie mniszki pochodziły z Itzehoe w Holsztynie, wiadomo też, że w roku 1279 przebywały już w mieście. Bez wątpienia, najważniejszą dla nich sprawą, stało się posiadanie własnego kościoła. Niedługo po sprowadzeniu cysterek powstał w północno-zachodniej części miasta kościół klasztorny, prawdopodobnie ok. 1300 roku. Równolegle budowano obiekty klasztorne.

Po reformacji i sekularyzacji (przejęcie majątku kościelnego przez władze świeckie) klasztoru w 1535 roku, kościół stopniowo popadał w ruinę. Około roku 1550 zmarła ostatnia mniszka koszalińska, a w 1560 rozebrano resztki murów pozostałych po klasztorze. W 1569 książę i biskup kamieński Jan Fryderyk rozpoczął budowę siedziby książęcej na gruzach dawnego klasztoru, którą ukończył ok. roku 1582. Następny książę i biskup Franciszek na miejscu kaplicy klasztornej wzniósł w latach 1602-1609 kościół pod wezwaniem Trójcy Świętej. 10 listopada 1718 roku kościół uległ spaleniu, pozostały tylko mury. W roku 1724 został odbudowany i konsekrowany. Ponownie opuszczony w 1807 roku po wejściu wojsk napoleońskich do miasta, służył jako magazyn słomy i siana, a następnie szpital wojskowy. W latach 1818-1819 wykonano remont generalny, a w 1839 roku kolejną renowację. W 1863 roku otrzymał organy, a w 1881 nowe dzwony. Obecnie cerkiew prawosławna (obiekt przekazany w 1953 roku). (tr)

– To dzięki wam Koszalin jest dziś nie tylko polskim miastem, ale również miastem dobrze zorganizowanym, pięknym, w którym żyją otwarci na świat i na ludzi mieszkańcy – dziękował im prezydent Koszalina, Piotr Jedliński. Część parku przy ul. Piastowskiej, gdzie w nowym miejscu stanął pomnik „Byliśmy-Jesteśmy-Będziemy”, otrzymała nazwę Skweru Pioniera.

Podczas uroczystości odnowiono braterskie więzi między dwoma miastami, których losy tak bardzo splotły się ze sobą – Koszalinem i Gnieznem. Uczestniczący w uroczystościach Jacek Kowalski, prezydent pierwszej historycznej stolicy Polski – Gniezna, był poruszony pamięcią historyczną Koszalinian. Swoich współobywateli sprzed 69 lat, którzy przybyli do Koszalina nazwał „bohaterami” i określił jako „ludzi pełnych niesamowitej odwagi”.

– W kontekście sytuacji na świecie, nikt nie mógł nawet przypuszczać czy pokój jest trwały, czy Koszalin ostatecznie pozostanie polski. Jechali w nieznane – świat zbudowany z obietnic, bez najmniejszych realnych gwarancji – mówił prezydent Jacek Kowalski. – Oprócz dobytku spakowanego w podróżne toboły przywieźli ze sobą coś znacznie cenniejszego – Polskę, dziedzictwo Piastów, królów – pierwszych władców naszego Kraju, białego orła w czerwonym polu i biało-czerwoną flagę, dumnie łopoczącą na wietrze.

– Mnie, prezydenta królewskiego Gniezna, przepełnia dziś niebywała duma. Przywożę wam dziś serdeczne uściski od bratniego Gniezna i zapewnienie, że wszyscy chlubimy się waszymi dokonaniami – zakończył prezydent Gniezna.

W uroczystości uczestniczyli również syn i córka pierwszego starosty koszalińskiego, Edmunda Dobrzyckiego. Prezydent Piotr Jedliński przypomniał, że to właśnie on przyjechał do Koszalina 8 maja 1945 roku jako pełnomocnik rządu, stanął na czele 500 pierwszych osadników, wyznaczył burmistrza i doprowadził do otwarcia pierwszej szkoły. Już 1 czerwca podjął decyzję o nadaniu nazw pierwszym trzem ulicom Koszalina. Pierwszy starosta, na mocy podjętej przez radnych przed rokiem decyzji, też już ma już swoją ulicę w Koszalinie (odcinek obwodnicy od Gnieźnieńskiej do Połczyńskiej).

W krypcie przed pomnikiem, żołnierze koszalińskiego pułku przeciwlotniczego, którzy wystawili pododdział reprezentacyjny i wartę honorową, umieścili skrzynię z dziewięcioma urnami z ziemią z pól bitewnych Pomorza Środkowego. Krypta została przykryta ciężką granitową tablicą z wykutym napisem: „Urny z ziemią z Wałcza, Podgajów, Mirosławca i Kołobrzegu – miejsc bitew stoczonych od stycznia do marca 1945 roku z Niemcami przez Wojsko Polskie na terenie Ziemi Koszalińskiej”. Orkiestra z centrum szkolenia sił powietrznych odegrała pieśń reprezentacyjną Wojska Polskiego (Marsz Pierwszej Brygady). (tr)

{gallery}historia/pionierzy/14_05_10_pomnik{/gallery}

Keimyung University jest jednym z czołowych koreańskich uniwersytetów. Kształci się na nim 25 000 studentów w 19 koledżach oferujących 99 specjalizacji. Ceremonia nadania stopnia odbyła się 17 kwietnia br. w Edward Adams Hall w Daegu. Miała bardzo uroczysty przebieg i zgromadziła kilkaset osób, w tym licznych przedstawicieli mediów. Tematyka wykładu ambasadora Krzysztofa Majki dotyczyła polskiej drogi do wolności, problemów kształtowania się administracji publicznej w okresie przemian oraz relacji polsko-koreańskich.

Przemówienie gratulacyjne wygłosił dziekan korpusu dyplomatycznego w Seulu H.E. Dato Haji Harun Ismail, ambasador Brunei w Republice Korei. Na zakończenie uroczystości krótki koncert dali artyści koreańscy. Jednym z nich był prof. Lim Dong-Min – laureat III miejsca konkursu Chopinowskiego w 2005 r.

Tego samego dnia, ambasador K. Majka dokonał wraz z małżonką Zofią uroczystego otwarcia, przygotowanej wysiłkiem ambasady RP, wystawy malarskiej koszalińskich artystów Zbigniewa Murzyna i Krzysztof Rapsy w Galerii Gukje Art Museum w Daegu. Wystawa została przyjęta z dużym zainteresowaniem przez zwiedzających i media.

Doctor honoris causa, z łaciny „doktor dla zaszczytu” – akademicki tytuł honorowy nadawany przez uczelnie osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i kultury.

Krzysztof MAJKA, koszalinianin, reprezentuje Polskę w Republice Korei (Korea Południowa), wcześniej był ambasadorem Polski w Indiach (akredytowanym lub obserwatorem również w Bhutanie, Nepalu, Sri Lance, Bangladeszu oraz na Malediwach). W Korei stał się nie tylko ambasadorem państwa polskiego, ale także wyjątkowym ambasadorem polskiej kultury.

Koreańczycy są zakochani w polskiej kulturze, przede wszystkim w Chopinie, ale też malarstwie i rzeźbie. Ambasador Krzysztof Majka stara się, żeby w Seulu gościło jak najwięcej artystów z Polski, również z Koszalina. Niedawno sukces odniósł tam koszaliński malarz awangardowy Krzysztof Rećko-Rapsa.

Polska kultura w Korei jest żywa i obecna. Na Uniwersytecie Hankuk w Seulu (Hankuk University of Foreign Studies) istnieje od 1987 roku Wydział Języka Polskiego,jedyny w Korei Południowej. W innym wielkim mieście Korei, w Daegu, na tamtejszej uczelni muzycznej – właśnie tej, która nadała ambasadorowi tytuł honorowy – Uniwersytecie Keimyung, odbywa się Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina rejonu Azji i Pacyfiku (Asia-Pacific International F. Chopin Piano Competition). Pierwszy, przy współudziale Ambasady RP w Seulu odbył się w 2009 roku, drugi w 2012 roku. W koncercie finałowym tego drugiego konkursu uczestniczyła pierwsza dama RP Anna Komorowska. W Jury zasiedli wybitni pianiści i pedagodzy, m.in. zwycięzca warszawskiego Konkursu Chopinowskiego Dang Thai Son (Wietnamczyk mieszkający w Kanadzie), a z Polski Katarzyna Popowa-Zydroń i Piotr Paleczny.

{gallery}anno/2014/14_04_21_seul{/gallery}

Nigdy nie prosiła o pomoc. Nie prosiła o nic. Z racji swojej działalności należy się Jej nie tylko opieka lekarska, ale również godne życie.

Prawdopodobnie w odpowiedzi na interwencje prywatne i apel zamieszczony na portalu wpolityce.pl (Kim jest Jadwiga Chmielowska?) śląscy działacze PiS wydali oświadczenie w tej sprawie i na tym się skończyło.

Nadal nękana jest procesami sądowymi. Nadal jest wykańczana psychicznie! Warto zrozumieć jak to boli, gdy całe życie poświęciło się dla ludzi i walki o wolność i wolność człowieka, a gdy przychodzi chwila potrzeby, ludzie odpowiadają milczeniem, albo krzywdą. To może spotkać każdego z Was.

Apelujemy więc do sumień i ludzkiej przyzwoitości. Apelujemy w imię sensu prowadzenia wielowiekowej walki o polskie i ludzkie sprawy!

Panie i panowie parlamentarzyści oraz kandydaci na europosłów, pokażcie, jak takie sprawy się załatwia praktycznie. Ale prosimy i apelujemy o delikatność – nie flesze i światło, bo Jadwiga Chmielowska jest ciężko chora. Udowodnijcie, że warto na Was głosować i Was popierać.

Podpisy poparcia:
Ryszard Surmacz
Dr Teresa Bochwic
Prof. Zygmunt Woźniczka
Prof. Franciszek Antoni Marek
Red. Marek Deptuła
Red Piotr Zarębski
Red. Mateusz Dzieduszycki
Dr Jerzy Targalski
Red. Krzysztof Czabański

Ryszard Surmacz

Apel opublikowano na portalu wPolityce.pl —> Apel do działaczy podziemia solidarnościowego, kombatantów, polityków i działaczy samorządowych oraz ludzi dobrej woli!

Ryszard SURMACZ (1950), historyk, przez 11 lat był dziennikarzem reportażystą w kilku polskich czasopismach. Pisze na tematy Ziem Odzyskanych, głównie w kontekście polskiej racji stanu. Na tematy śląskie publikował w „Kulturze” paryskiej, za którą otrzymał nagrodę POLCUL-u. Autor pięciu książek (szósta w przygotowaniu). Mieszka w Lublinie, obecnie pracownik IPN O/Lublin. Jeden z najlepszych znawców problematyki zachodniej i śląskiej. Autor serii artykułów na temat Ziem Odzyskanych, w których z niezwykłą przenikliwością i znajomością rzeczy omawia uwarunkowania historyczne, polityczne i kulturowe oraz trudną sytuację mentalną w jakiej znaleźli się Polacy zamieszkujący te tereny.
Na podstawie: wPolityce.pl

Blogpress.pl

– Marszałek Piłsudski zwyciężył zaborców i wywalczył niepodległość – powiedział jeden z rolników pod pomnikiem na placu Zwycięstwa. – Ale dziś nie szablą się podbija i odbiera niepodległość tylko pieniądzem. I to właśnie obserwujemy. – Polska ziemia jest wykupywana przez Niemców przez tzw. słupy, podstawione osoby. Domagamy się, żeby polskie władze postawiły tamę temu procederowi – mówił inny rolnik.

To co pierwsze rzuca się w oczy, to zupełny brak zaufania do władz. Rolnicy nie wiedzą na przykład, kto i kiedy się z nimi spotka, w tej sprawie panuje zupełna dezinformacja. Nie kryją też, że jedyną metodą osiągnięcia czegokolwiek jest stały nacisk na władze i urządzanie takich manifestacji, jak ta w Koszalinie. Akcja rolników ukazuje więc iluzję polskiej demokracji, której narodziny przy Okrągłym Stole przed 25 laty właśnie się świętuje.

Przeciwko unijnemu dyktatowi polegającemu na stawianiu Polsce niedopuszczalnych warunków, godzących nie tylko w polskie interesy gospodarcze, ale także historyczne, obyczajowe i narodowe, podnosi się coraz więcej głosów protestu. Kilka dni wcześniej list otwarty w tej sprawie ogłosił jeden z najbardziej doświadczonych polskich samorządowców, prezydent Gdyni Wojciech Szczurek (Wielcy gracze blokują rozwój Polski) : „Jako urzędujący od wielu lat prezydent sporego miasta, z rosnącym niepokojem obserwuję, jak forsowane są rozwiązania zgodne ze strategiami i preferencjami silnych państw i wielkich międzynarodowych korporacji, które stać na skuteczny lobbing. Coraz więcej polskich firm, instytucji, jednostek samorządowych pada ofiarą niekorzystnych decyzji, wprowadzanych przez instytucje unijne.” (ah)

Więcej w wątku: Rolnicy bronią polskiej ziemi

Protestujący rolnicy prowadza stronę internetową www.protestrolnikow.pl gdzie na bieżąco informują o swoich działaniach, postulatach, stanowisku władz.

{gallery}kos/protesty/2014{/gallery}

Udało się odtworzyć pierwszy skład Koszalińskiej Orkiestry Symfonicznej sezonu koncertowego 1956/57. Dokonano tego na podstawie tableau przekazanego przez jedną z czytelniczek. Dane są niepełne, ustalono wszystkie nazwiska, nie udało się ustalić niektórych imion. W kilku przypadkach nie ma też absolutnej pewności co do przypisanego muzykowi instrumentu, w dwóch przypadkach nie ustalono instrumentu w ogóle. Nieliczne nazwiska mogą brzmieć inaczej, ponieważ świadkowie zapamiętali inną pisownię niż ta występująca na tableau. Co najmniej w siedmiu przypadkach ustalono, ze muzycy wywodzili się z wojska.

1. Stanisław Piwowarczyk (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej); 2. Franciszek Mucha (twórca orkiestry, pierwszy dyrygent); 3. E. Zawadzki (kierownik Wydziału Kultury w Prez. WRN); 4. M. Spiwak (skrzypce); 5. Jarosław Mielnik (skrzypce); 6. E. Maciejewski (skrzypce); 7. J. Jankowski (skrzypce); 8. J. Jankowski; 9. Edward Doleżyczek (skrzypce); 10. Edmund Wyrwicki (skrzypce); 11. W. Pękała; 12. Gustaw Rychter (altówka); 13. Leon Szostak (altówka); 14. Ignacy Knade (skrzypce); 15. Henryk Polakowski (skrzypce); 16. Czesław Kacprzyński (skrzypce); 17. Józef Hok (klarnet, późniejszy prezes stowarzyszenia KOS); 18. Henryk Łabęda (skrzypce); 19. Marian Juzoń (skrzypce); 20. Stanisław Chilcher (skrzypce); 21. Jan Grosz (skrzypce); 22. Witold Chrapkowski (skrzypce); 23. Paweł Kirstejn (wiolonczela); 24. Franciszek Wencelis (wiolonczela); 25. Tadeusz Klukacz (wiolonczela); 26. Maksymilian Misiewicz (wiolonczela); 27. Stefan Kamprowski (skrzypce); 28. Władysław Sadłowski (flet); 29. Józef Wołejko (flet); 30. Mieczysław Chrut (flet); 31. Marian Rojek (róg); 32. Jan Piotrowski (róg); 33. M. Abramowicz (trąbka); 34. Tadeusz Wojciechowski (róg); 35. Edward Janicki (róg); 36. A. Fryca (obój); 37. Ludwik Czech (obój); 38. Stanisław Kapłonek (obój); 39. Jan Burkowski (klarnet, inspektor orkiestry do 1981, prezes stowarzyszenia KOS po J. Hoku); 40. J. Godlewski (klarnet); 41. Konrad Pawlikowski (fagot); 42. Kazimierz Wawrzyszyn (fagot); 43. Józef Kapuściński (kontrabas); 44. Stanisław Gottschling (kontrabas); 45. Zenon Marczak (kontrabas, trąbka); 46. Roman Gut (perkusja); 47. Eugeniusz Kret (trąbka); 48. Karol Rypniewski (puzon); 49. Stanisław Jakubowski (puzon); 50. Roman Wachowski (puzon); 51. Henryk Wojnowski (trąbka); 52. Tadeusz Kojtka (trąbka).

Wątek na forum koszalin7.pl

– To jest historyczna szansa. Nie pamiętam, żeby Koszalin miał w swojej historii dwóch ministrów w jednym rządzie i myślę, że tą okazję musimy również wykorzystać – powiedział Piotr Jedliński, prezydent Koszalina (wypowiedź dla Radia Koszalin).

Przemysław Krzyżanowski, do dnia powołania na stanowisko w rządzie, pełnił funkcję zastępcy prezydenta ds. polityki społecznej. Urodzony 17 października 1966 roku w Szubinie, żonaty (żona Anna jest wicedyrektorem II LO im. Wł. Broniewskiego), ma dwóch synów. Ukończył Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Słupsku (historia), studia podyplomowe z zakresu profilaktyki i resocjalizacji dzieci i młodzieży w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Bydgoszczy, studia podyplomowe w zakresie organizacji i zarządzania oświatą Gnieźnieńskiej Wyższej Szkoły Humanistyczno-Menedżerskiej. W Urzędzie Miejskim w Koszalinie od 1 lutego 1996 roku. Najpierw jako inspektor w Wydziale Kultury, Oświaty i Wychowania, następnie od 1 maja 1996 roku – w Wydziale Edukacji (od 2000 roku dyrektor tego wydziału). Sprawował opiekę nad Młodzieżową Radą Miasta Koszalina. Za największy swój sukces zawodowy w koszalińskim samorządzie uważa opracowanie i wprowadzenie w życie Koszalińskiego Systemu Oceny Szkół oraz Koszalińskiego Systemu Oświatowego. Zainteresowania: film i kino. Od 1992 prowadził audycję o filmie w Rozgłośni Regionalnej Radia Koszalin. Związany z Platformą Obywatelską. W ostatnich wyborach samorządowych z listy PO startował do rady miasta Koszalina.

Na podstawie: strona internetowa Przemysława Krzyżanowskiego oraz strona Radia Koszalin.

Screen strony internetowej Przemysława Krzyżanowskiego (www.przemyslawkrzyzanowski.pl).

Manifestacja przeszła od Placu Trzech Krzyży, Alejami Ujazdowskimi pod Belweder. Zakończyła się około 21.00 Koszalinianie po całonocnej podróży powrócili do domów nad ranem. Jak mówią, z poczuciem dobrze spełnionego obowiązku, mimo że dzień był wyjątkowo mroźny.

– Protestowaliśmy przeciwko panującemu bezprawiu i kłamstwu w życiu publicznym – mówi Tadeusz Wołyniec. – Chcieliśmy również przypomnieć wydarzenie sprzed 31 lat, żeby 13 grudnia już więcej w naszej historii się nie powtórzył, żeby już nigdy Polak nie strzelał do Polaka. Nieśliśmy transparenty z hasłami sprzeciwiającymi się budowaniu republiki kolesiów w Polsce, bezprawiu, kłamstwu, przemocy. (gh)

Dzień wcześniej stowarzyszenie „Godność”, którego uczestnikami są również koszalinianie, wystosowało list otwarty z okazji kolejnej rocznicy ogłoszenia stanu wojennego. List został odczytany przez kol. Staszka Fudakowskiego 12 grudnia o godz 23 30 pod pomnikiem Poległych Stoczniowców. Oto jego treść.

Gdańsk, dnia 13 12 2012 r.

List Otwarty

Mija 31 rocznica wprowadzenia stanu wojennego. Stowarzyszenie Godność od początku swojego powstania tj od 19 lat co roku upominało się o osądzenie sprawców masakry robotników na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. Domagaliśmy się ukarania junty wojskowej z gen w Jaruzelskim na czele, która wprowadziła stan wojenny. Od 1993 roku w rocznicę stanu wojennego piszemy protesty, listy otwarte do władz państwa w których domagaliśmy się osądzenia winnych komunistycznych zbrodni w grudniu 1970 r i w stanie wojennym. Domagaliśmy się także usunięcia z wymiaru sprawiedliwości sędziów i prokuratorów, którzy brali udział w procesach politycznych w PRL i sprzeniewierzyli się niezawisłości sędziowskiej. Wielu z nas tu zebranych uczestniczyło w strajkach w grudniu 1970 r w sierpniu 1980 i w latach stanu wojennego. Wielu z nas poznało obozy internowania i więzienia PRL-u. Mimo że od 1989r mamy Polskę niepodległą i wielu rządzących odwołuje się do korzeni solidarnościowych,to rozliczenie się z komunizmem nie nastąpiło a winni zbrodni na narodzie nie zostali osądzeni. Ludzie odpowiedzialni z komunistycznych władz za terror i zbrodnie są dotąd bezkarni. Symboliczny wyrok dla gen Kiszczaka jest kompromitacją wymiaru sprawiedliwości. Uwalnianie od procesów gen W Jaruzelskiego i gen F Siwickiego poprzez wystawianie im zaświadczeń o złym stanie zdrowia jest dalszą manipulacją zmierzającą do nie osądzenia ich. Polski wymiar sprawiedliwości robił wszystko przez 23 lata aby ich nie skazać. Nasze listy i protesty były lekceważone przez najwyższe władze państwa, tak jak byśmy nie mieli moralnego prawa aby upomnieć się o elementarną sprawiedliwość. Boli nas od lat jak wielu kolegów, którzy doszli do władzy, także dzięki naszej walce, tak łatwo zaprzyjaźnili się z naszymi oprawcami , zdrajcami ojczyzny, którzy w imieniu obcego mocarstwa sprawowali dyktatorskie rządy. Jakże inaczej nazwać jak nie zdradą nas Adama Michnika, któremu ufaliśmy, z Jerzym Urbanem, który siejąc nienawiść do ks Jerzego Popieuszki doprowadził do jego zamordowania przez komunistycznych morderców. A przecież widzieliśmy Adama Michnika na zdjęciach idącym w pochodzie z ks Jerzym. Czy nazwanie przez Adama Michnika „ludźmi honoru”Kiszczaka i Jaruzelskiego nie jest zdradą naszych ideałów bez ich osądzenia? Takich zachowań ludzie nie nazywają inaczej niż zdradą. A jak nazwać fraternizację Lecha Wałęsy i Prezydenta Bronisława Komorowskiego z gen Jaruzelskim. W opinii społecznej gen Jaruzelski jest odpowiedzialny za najazd na Czechosłowację przez Ludowe Wojsko Polskie, masakrę robotników na Wybrzeżu i wprowadzenie stanu wojennego. Czy te fakty tak łatwo można wymazać ze zbiorowej pamięci tylko dlatego, że wy tak Panowie chcecie?

Dlatego też stojąc tu pod pomnikiem Poległych Stoczniowców po raz trzeci domagamy się sądu nad komunizmem i ludźmi władzy którzy odpowiadają za zbrodnie popełnione w grudniu 1970 r i w stanie wojennym. Potępiamy tych, którzy w naszym imieniu przebaczają komunistycznym zbrodniarzom. Nadal żądamy usunięcia z wymiaru sprawiedliwości ludzi, którzy sądzili w procesach politycznych w PRL, z urzędów państwowych wszystkich tych, którzy byli agentami wszelkich służb specjalnych, żądamy ujawnienie agentów ze zbioru zastrzeżonego tych, którzy działali na szkodę polskiego narodu, współpracując z ze służbami obcych państw.

Polska potrzebuje dziś poważnych reform. Wzrasta bezrobocie, emigruje młode pokolenie, następuje spadek produkcji, od lat w kryzysie jest służba zdrowia i szkolnictwo. Łamane są standardy demokratyczne poprzez uzależnianie od państwa środków przekazu, rodzina polska potrzebuje pomocy. Atakuje się Kościół. Nawet kazania księży próbują cenzurować ministrowie. Polskę- nasz wspólny dom- należy budować na zdrowych fundamentach opartych na prawdzie i zaufaniu, a nie propagandzie i niszczeniu opozycji. Wesprzemy takie działania, które będą zmierzać do poprawy bytu obywateli i wyciszeniu nastrojów społecznych. Pomódlmy się za ofiary grudnia 1970 i stanu wojennego. Pomódlmy się także o szybki powrót do zdrowie Krzysztofa Wyszkowskiego. W ubiegłym roku był tu z nami. Pozdrawiamy Cię Krzysztofie. Życzymy wielu łask Bożych z okazji Świąt Bożego Narodzenia.

Stowarzyszenie „Godność”

Foto: Krzysztof Sapała oraz Jan Bodakowski.

9 listopada 2012 r. Szkoła Podstawowa nr 13 uczciła rocznicę odzyskania wolności przez Polskę międzywojenną inaczej niż na akademii, apelu, w inscenizacji. Odmiennie po raz drugi, gdyż rok wcześniej uczniowie, nauczyciele i kilkoro rodziców przeszło ulicą Zwycięstwa, śpiewając pieśni legionowe, trzymając tabliczki z pytaniami do Polaków, powiewając własnoręcznie wykonanymi flagami, pod pomnik Józefa Piłsudskiego. Pomysł takiego przeżywania narodowego święta pojawił się głównie z potrzeby zaktywizowania społeczności szkolnej i chęci pokazania koszalinianom żywej, dziecięcej formy uczczenia niepodległościowego dnia. Uczniowie spontanicznie, jeszcze donośniejszym głosem intonowali pieśni dzielnych przodków, gdy widzieli aprobatę, zwłaszcza starszych ludzi, którzy czasami nie kryli łez, wzruszenia i bili młodym brawa. To była prawdziwa, wdzięczna lekcja historii, pamięci o tych, którzy walczyli o wolność Polski.

Zachęceni tak pozytywnym odzewem społecznym na nasze uliczne świętowanie, zdecydowaliśmy i w tym roku ruszyć na koszalińskie ulice, by zaprezentować w nieco inny sposób dziecięcy patriotyzm. 13 klas z „13”, włącznie z zerówką, udało się z koszami poczęstunkowymi przygotowanymi przez rodziców (wafle, ciasta, owoce), w różne rejony koszalińskiego centrum, by pytać przechodniów lub pracowników urzędu miejskiego, sklepów, banków, podróżnych na dworcach PKP i PKS o m. in. najlepsze polskie filmy, książki, potrawy, najpiękniejsze miejsca w kraju, zwyczaje, najsławniejszych Polaków czy wreszcie o to, z czego możemy być dumni w narodowe święto. Ostatnie zagadnienie okazało się dla niektórych respondentów bardzo drażliwe, więc nawet uśmiech i szczere podekscytowanie dzieci nie powstrzymały ich od obcesowych, mocnych słów niezadowolenia z polskiej rzeczywistości. Szkoda, że nie zapanowali nad tymi negatywnymi emocjami. Jednak mimo tego, uczniowie byli pod wielkim wrażeniem wyników swoich ankiet, cieszyli się z tego, że udało się zachęcić tak wielu koszalinian do miłej rozmowy na polskie tematy. Po po powrocie do szkoły zdawali relacje z tych ulicznych ankiet, śpiewali pieśni patriotyczne, bawili się w swoje Święto Niepodległości i już byli ciekawi obchodów Dnia Niepodległości w przyszłym roku. A więc koszalinianie, czekajcie na trzynastkową niespodziankę w 95 rocznicę odzyskania wolności!

Brygida Grzebieniak-Śnioch
nauczycielka języka polskiego i historii
w SP 13 w Koszalinie

Ks. Jerzego Popiełuszkę wspomina Tadeusz Wołyniec, wiceprzewodniczący Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w Latach 1980-1990 im. Księdza Jerzego Popiełuszki w Gdańsku.
Mnie bardzo cieszy, że z okazji beatyfikacji kilku ludzi w Polsce potrafiło prawdę powiedzieć o ks. Jerzym. Właśnie – prawdę, bo ks. Jerzy był przede wszystkim orędownikiem prawdy. Sławomir Cenckiewicz powiedział, że gdyby ks. Jerzy dzisiaj żył, to pisaliby o nim, że kiedyś „był fajny ale po 1989 roku nie zrozumiał logiki dziejów i konstruktywnie nie włączył się w proces transformacji, zawsze musi być przeciw komuś a nie za czymś”. I ja się z tym zgadzam, tak by było, to jest bardzo prawdziwa ocena.

TADEUSZ WOŁYNIEC: KS. JERZY UCZYŁ NAS PRAWDY – cały artykuł

W słynnej sali BHP w Stoczni Gdańskiej, obradował 3 września 2011 roku Walny Zjazd Związku Stowarzyszeń Osób Represjonowanych (ZSOR), który skupia stowarzyszenia powołane wcześniej na terenie całego kraju przez osoby represjonowane. Miło nam poinformować, że Tadeusz Wołyniec z Koszalina, został wiceprezesem Zarządu Związku. We władzach znaleźli się również dwaj inni opozycjoniści z regionu środkowopomorskiego – Eugeniusz Helski ze Słupska został wiceprezesem Zarządu, a Jerzy Leoniak ze Szczecinka, członkiem Komisji Rewizyjnej. Prezesem ZSOR został Bogusław Gołąb z Gdańska, wiceprezesem Adam Skowroński z Wrocławia, sekretarzem Nina Milewska z Gdańska. Tomasz Chmielewski z Elbląga objął funkcję przewodniczącego Komisji Rewizyjnej, w której znalazł się również Adam Maksymowicz z Wrocławia.

Foto 1. Uczestnicy zjazdu przy historycznych tablicach z 21 postulatami strajkujących w 1980 roku. Od lewej: Tadeusz Wołyniec, Edward Dulewicz (Łódź), Jerzy Sekuła (Sławno), Czesław Dębiec (Koszalin), Jerzy Leoniak (Szczecinek).
Foto 2. Represjonowani składają kwiaty przed Pomnikiem Poległych Stoczniowców 1970.
Zdjęcia dzięki uprzejmości Jerzego Leoniaka.

Zjazd podjął uchwałę w sprawie uznania WRON za organizację zbrodniczą i zapowiedział wystąpienie w tej sprawie do „europejskich struktur i trybunałów sprawiedliwości w celu osądzenia tych zbrodni podobnie jak to jest w przypadku zbrodni popełnionych w innych krajach systemu komunistycznego w Europie”. W drugiej uchwale, członkowie Związku również zapowiadają wystąpienie do instytucji europejskich, w związku z blokowaniem przez Rzecznika Praw Obywatelskich RP wniosku ZSOR skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego o uznaniu za niekonstytucyjną ustawę o kombatantach i osobach represjonowanych.

Prezes ZSOR, Bogusław Gołąb, skierował pismo do prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, dr Łukasza Kamińskiego, w którym wyraża życzenie współpracy, ponieważ „dokumentowanie najnowszej historii Polski, szczególnie drogi do wolności i niepodległości Ojczyzny winno, oprócz wykorzystania zasobów archiwów zawierających też nie zawsze prawdziwą wiedzę, opierać się także na wykorzystaniu autentycznej wiedzy zaangażowanych uczestników historycznych wydarzeń”.

Walne Zebranie Związku Stowarzyszeń Osób Represjonowanych wystosowało „List otwarty” do społeczeństwa.

Gdańsk 3 września 2011 r.
Walne Zebranie Związku Stowarzyszeń Osób Represjonowanych w Gdańsku w sali BHP Stoczni Gdańskiej.

LIST OTWARTY

W XXXI rocznicę wyartykułowania 21 postulatów sierpniowych i powołania do życia NSZZ Solidarność, w XXX rocznicę l Krajowego Zjazdu Solidarności, który wytyczył drogę do Wolnej i Samorządnej Polski oraz w XXIII rocznicę straszliwie osamotnionych strajków 1988 roku, które przyniosły nadzieję na wolność i demokrację, politycy w wyniosłych słowach przypominają przełomowe dla Polski momenty, identyfikując się tym samym z dokonaniami na rzecz przyszłości Ojczyzny.

A przecież rzeczywistość ukazuje niebywałe niedbalstwo i próby pozornych działań graniczących wręcz z zakłamywaniem historii. Współuczestnictwo i szczególne „przyzwolenie” na demokratyczne przemiany w Polsce przypisują sobie zbrodniarze komunistyczni wraz z komunistycznym dyktatorem na czele. Ci, którzy mają na swoich rękach krew patriotów walczących o wolność Polski w 1956, 1970, 1976, podczas stanu wojennego i po jego formalnym zniesieniu. Bezkarni zbrodniarze, którzy do dzisiaj uprzywilejowani szczególnymi prawami i profitami, cieszą się swoistą „opieką” wolnego i demokratycznego państwa, przeciwko któremu wyprowadzali wojsko na ulice.

Za tę upragnioną wolność i prawa człowieka ginęli ludzie. Ginęli bezprawnie aresztowani i zamykani w więzieniach, przetrzymywani w karcerach, torturowani i bestialsko bici i maltretowani, mordowani i eliminowani z życia publicznego, pozbawiani praw i pracy, warunków egzystencji. Więzieni rodzice pozbawiani praw rodzicielskich. Działacze deportowani z własnej ojczyzny. Ludzie których wielokrotnie straszono sybirem…

Pomimo upływu lat ludzie represjonowani za działania na rzecz Wolnej Polski, często schorowani i okaleczeni, pozbawieni warunków egzystencji, nie maja żadnych uprawnień, takich jakimi dysponują komunistyczni zbrodniarze. Ludzie represjonowani nie cieszą się opieką państwa, uprawnieniami w zakresie pomocy lekarskiej czy społecznej. Nie zostali objęci regulacjami wielokrotnie obiecywanych Ustaw na wzór Ustawy o kombatantach i niektórych osobach represjonowanych… Natomiast, dochodząc swoich praw są obiektami pośmiewisk byłych SB-ków czy kpin sądów. Dowodem niech będzie kolejne już umarzanie przez sądy w Polsce zbrodni komunistycznych a to już jest zbrodnia także sądowa.

Taka jest w naszej Polsce rzeczywistość.

W innych krajach systemu komunistycznego dawno już te kwestie uregulowano. W zgodzie z nakazem moralnym i nakazami sprawiedliwości.