Home » Historia » Historia Koszalina 1980-1989 » Manifestacja z 31 sierpnia 1982 roku

Dodano: 2008-09-18

Manifestacja z 31 sierpnia 1982 roku

W dniu 31 sierpnia 1982 r. w Koszalinie o godzinie 17.00 na placu Bojowników PPR przed ratuszem, nieopodal katedry, zebrało się około trzysta osób, a wokół placu i w rejonie przyległych ulic - około 3 tysiące osób. Zebrani na placu śpiewali hymn narodowy, rotę i pieśni kościelne. Na pomniku Wdzięczności Powrotu Ziem Zachodnich do Macierzy, stojącym na placu, protestujący wywiesili transparent z napisem "Solidarność". (1) Widocznie manifestantów było zbyt mało, bo przedstawiciele administracji miasta Koszalina oraz sił porządkowych nie reagowali. Z kilku okien w budynkach przyległych do placu funkcjonariusze SB i MO filmowali i fotografowali zgromadzonych. Dopiero wygwizdani i pokazywani palcami przez protestujących ukryli się za firankami.

Gromadzący się demonstranci na Rynku Staromiejskim przed ratuszem (wówczas Plac Bojowników PPR) - 31 sierpnia 1982 roku.
(Zdjęcie wykonane przez fotografika J. Patana, z archiwum Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w Stanie Wojennym w Koszalinie)

Około godziny 18.00 na placu Bojowników było prawie dwa tysiące demonstrantów, tłum wokół placu gęstniał i wówczas dowódca oddziałów ZOMO przez urządzenia nagłaśniające wydał polecenie do natychmiastowego rozejścia się. W odpowiedzi rozległy się śmiechy i gwizdy. Nieliczne, ale doskonale wyszkolone oddziały ZOMO, pod dowództwem płk. Henryka Hinca, ruszyły do natarcia, użyto gazów łzawiących, petard i pałek szturmowych. (2) Manifestanci zaczęli uciekać, kilkudziesięciu schroniło się w katedrze, inni w pobliskich sklepach i klatkach schodowych. Pozostali uciekali w kierunku najbliższych osiedli mieszkaniowych oraz do przejścia podziemnego, a później na dworzec PKP - tam w gablotach ogłoszeniowych wybili kilkanaście szyb. Po kilkunastu minutach plac Bojowników oraz przyległe ulice opustoszały, a przez wiele godzin powietrze w centrum miasta przesycone było gazem łzawiącym.

Mobilizacja sił milicyjnych obok domu handlowego "Saturn" - ulica Zwycięstwa.
(Zdjęcie wykonane przez fotografika J. Patana, z archiwum Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w Stanie Wojennym w Koszalinie)

Tak wyglądał dialog partii robotniczo-chłopskiej ze społeczeństwem. Po zakończonej akcji do pomieszczeń oficera dyżurnego Wojewódzkiego Sztabu Kierowania przyszedł zastępca komendanta wojewódzkiego ds. MO płk Jan Dylewski i przez radiostację wydał polecenie dowódcy oddziałów ZOMO, aby oznakowane samochody milicyjne jeździły wokół śródmieścia Koszalina, sprawiając wrażenie, że jest ich wiele. W tym czasie główne siły koszalińskiego Pułku Manewrowego oddelegowane były do Gdańska i Szczecina. (3) W trakcie rozpraszania demonstrantów w Koszalinie oddziały MO zatrzymały do wyjaśnienia 110 osób, z tego 46 zwolniono jeszcze wieczorem. Następnego dnia przed koszalińskim kolegium do spraw wykroczeń stanęło 56 osób, wymierzono im karę grzywny od 8 000 do 20 000 zł. (4) "Za uczestnictwo w manifestacji pod koszalińską katedrą" Zbigniew Nowak z Koszalina został ukarany przez Kolegium ds. Wykroczeń grzywną w wysokości 12 000 zł, a dwie inne osoby, które stanęły przed koszalińskim sądem, zostały skazane w trybie przyspieszonym: Zofia Pietkiewicz (inż. rolnik, zatrudniona w Wojewódzkim Biurze Geodezji i Terenów Rolnych w Koszalinie) na osiem miesięcy pozbawienia wolności, po odwołaniu karę zmniejszono o cztery miesiące, oraz Bogusław Tuliszewski (z zawodu kierowca) z Koszalina skazany na jeden rok pozbawienia wolności w zawieszeniu na okres próby czterech lat i 40 000 zł grzywny. (5) (...) Przetrzymywany w areszcie ponad miesiąc Jan Tomasz Haberman z Koszalina za pomoc w zorganizowaniu drukarni - z braku przekonujących dowodów winy został przez sąd uniewinniony.

Atak ZOMO przy użyciu ładunków z gazem łzawiącym - ulica Zwycięstwa.
(Zdjęcie wykonane przez fotografika J. Patana, z archiwum Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w Stanie Wojennym w Koszalinie)

Również we wrześniu za kolportowanie ulotek aresztowano Dorotę Bogdanowicz z Białogardu, studentkę trzeciego roku Politechniki Szczecińskiej. (6) Odnotowano także jeden przypadek dywersji radiowej. 6 września 1982 r. nieznany sprawca przy użyciu urządzeń radiowych nadał krótką audycję o treści: "Tu radio Solidarność. Wzywamy wszystkich do strajku generalnego jesień 1982 w dniu 13 września 1982 r. o godzinie 14.00". Audycję zarejestrowała stacja radiowo-telefoniczna Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w Szczecinku. Powyższe zdarzenie było przedmiotem zainteresowania funkcjonariuszy SB. (7) Niestety nie udało się ustalić sprawcy. Dopiero w 2006 r. T. Wołyniec ujawnił, że komunikat ten nadał Henryk Kaliszewski (obecnie przebywający w Kanadzie).

Plac Bojowników PPR. Próba zawieszenia przez demonstrujących transparentu na pomniku "Byliśmy - Jesteśmy - Będziemy".
(Zdjęcie wykonane przez fotografika J. Patana, z archiwum Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w Stanie Wojennym w Koszalinie)

(...)

Podczas rozpraszania demonstrantów przez oddziały ZOMO w dniu 31 sierpnia 1982 r. w Koszalinie, około 60 osób w obawie przed pobiciem lub aresztowaniem schroniło się w katedrze, gdzie odbywała się msza święta. Za uciekającymi do przedsionka katedry jeden z milicjantów rzucił petardy z gazem łzawiącym.

Adam Frydrysiak, Tadeusz Wołyniec
Solidarność w województwie koszalińskim 1980-1989

Fragmenty rodziału III



Przypisy

(1) IPN Koszalin, akta prokuratorskie, sygn. 146/05/ZK..., op. cit., s. 5.

(2) Relacja M.G. (notatka w zbiorach autora).

(3) Relacja L.K., notatka w zbiorach autora. Patrz również: APK, KW PZPR, 50/VI/183, s. 212. Informacja o stanie bezpieczeństwa i porządku publicznego na terenie województwa koszalińskiego w dniu 31.08.1982 r. Według danych operacyjnych KWMO w Koszalinie z 7.09.1982 r., [...] do rozpraszania nielegalnego zgromadzenia użyto łącznie: 138 funkcjonariuszy MO, w tym 55 funkcjonariuszy ZOMO, 48 funkcjonariuszy operacyjnych MO i SB, 83 żołnierzy ROMO, 47 członków ORMO i 104 żołnierzy WOP. Kserokopia dokumentu ze zbiorów T. Wołyńca. Inne dane dotyczące sił porządkowych biorących udział w rozpraszaniu demonstrantów w dniu 31 sierpnia 1982 r. podano w ocenie polityczno-operacyjnej za okres od 13.12.1981 r. do 13.12.1982 r., patrz IPN akta prokuratorskie sygnatura 146/05/ZK, cytat: [...] W Koszalinie użyto 186 funkcjonariuszy MO i SB, 83 żołnierzy ROMO, 47 członkow ORMO i 104 żołnierzy WOP. Zatem różnica wynosi 55 osób - A.F. Trudno ustalić, które dane są prawdziwe.

(4) AP w Koszalinie, KW PZPR, 50/VII/92..., op. cit., s. 6-7. Według danych operacyjnych KWMO w Koszalinie z 7.09.1982 r., Kolegium ds. Wykroczeń w Koszalinie rozpatrywało w trybie przyśpieszonym 62 wnioski, z tego 61 osób ukarano grzywną na ogólną sumę 928 000 zł, a jedną osobę uniewinniono. IPN - kserokopia dokumentu ze zbioru T. Wołyńca.

(5) Rejestr osób skazanych w stanie wojennym. Rękopis i maszynopis G. Cwojdzińskiej, udostępniony autorowi opracowania. Zofia Pietkiewicz odbyła karę w Zakładzie Karnym w Fordonie koło Bydgoszczy, z tego powodu (tj. popełnienie przestępstwa, za co została skazana wyrokiem sądu) w dniu 20 września 1982 r., pismem ldz. GH-182/126/82, Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w Koszalinie rozwiązało z nią umowę o pracę bez wypowiedzenia z dniem 2.09.1982 r. Podpisał dyrektor inż. Antoni Podsiad. Pismo przesłano do Zakładu Karnego. Zbigniewa Nowaka - pracownika WPEC w Koszalinie, biorącego udział w manifestacji "S" przed katedrą, rozpoznano na podstawie zdjęcia wykonanego z budynku "Moda Polska" (okna od strony katedry). Rozpoznania dokonali funkcjonariusze SB przy współpracy z dyrekcją WPEC.

(6) Tamże.

(7) IPN Koszalin, akta prokuratorskie..., op. cit., s. 274.




Podziel się swoimi wrażeniami i spostrzeżeniami na naszym Forum w dziale Historia Koszalina. Jeśli znasz jakieś nieznane fakty lub ciekawostki z historii miasta, podziel się z nami swoją wiedzą. Włącz się do dyskusji, zaproponuj nowe tematy, interesuj się historię swojego miasta.



Koszalin7-info
Koszalin7-forum
Koszalinianie