Komitet Obywatelski Miasta Koszalina

Artykułem dr. Zdzisława Ilskiego "U progu niepodległości" rozpoczynamy dziś nowy cykl zatytułowany "Wybory Polskie". Ta, niezwykle ważna dla kształtowania naszej świadomości obywatelskiej problematyka jest nieobecna w tzw. mediach publicznych, chociaż to właśnie one powinny prowadzić edukację publiczną w tej dziedzinie. Spróbujemy tę lukę wypełnić, publikując - w roku wyborczym (wybory prezydenckie i samorządowe), a więc w sprzyjającym okresie - cykl artykułów dr. Z. Ilskiego z Wrocławia o tym, jak w warunkach polskich rodziły się i rozwijały koncepcje wyborcze.

Do czego nam jest potrzebna wiedza o systemach wyborczych? Klasyk nowoczesnej socjologii, Jose Ortega y Gasset, pisał: "Zdrowie demokracji, każdego typu i każdego stopnia, zależy od jednego drobnego szczegółu technicznego, a mianowicie: procedury wyborczej. Cała reszta to sprawy drugorzędne. Jeśli system wyborów działa skutecznie, jeśli dostosowuje się do wymogów rzeczywistości, to wszystko jest w porządku, natomiast jeśli tego nie robi, to demokracja zaczyna się walić, chociażby cała reszta działała bez zarzutu... Instytucje demokratyczne nie oparte na autentycznych wyborach są niczym".

Naszym celem są wybory do Sejmu w jednomandatowych okręgach wyborczych, nie osiągniemy go jednak dotąd, dopóty nie zrozumiemy znaczenia rozwiązań wyborczych i podstawowych różnic między głównymi systemami oraz nie zaczniemy domagać się zmian od polityków. Stąd właśnie, nasza propozycja wycieczki przez historię, która jak wiadomo jest najlepszą nauczycielką.

Foto: Rok 1927, kobiety agitujące na warszawskiej ulicy w dniu wyborów. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe (NAC), sygn. 1-A-3367-3.

Z artykułów dr. Zdzisława Ilskiego dowiemy się, jak jak wykuwał się polski system parlamentarny, jakie popełniano błędy, czym się kierowano, skąd czerpano wzorce, niezbędną wiedzę i doświadczenie. Najpierw przedstawimy różne koncepcje wyborów do parlamentu polskiego pojawiające się u progu polskiej niepodległości, aż do chwili zwołania Sejmu Ustawodawczego (konstytuanty) w 1919 roku, następnie poznamy poglądy działaczy trzech głównych nurtów politycznych - endecji, niepodległościowych socjalistów i ludowców - a w dalszej części dokonamy przeglądu systemów wyborczych stosowanych pod zaborami (Galicja, zabór pruski, rosyjski oraz Śląsk Cieszyński) i udziału w nich Polaków, zwłaszcza z obozu endecji.

Dwukrotnie w dziejach najnowszych musieliśmy podejmować naukę parlamentaryzmu od podstaw, w roku 1918 i 1989. W 1918 roku pod wieloma względami było trudniej niż w 1989. Polski jeszcze nie było, z trudem powstawała po 123 latach niebytu państwowego, niepodległość nie była jeszcze przesądzona, a i wtedy, kiedy już wreszcie Polska "wybuchła" istniało mnóstwo problemów, wydawać by się mogło o wiele ważniejszych od ordynacji wyborczej - tworzono zręby administracji, scalano trzy różne organizmy zaborcze w jeden, tworzono armię narodową, trwała zacięta walka - zbrojna i dyplomatyczna - o niemal wszystkie granice, a wyłaniająca się z dymów wojny Polska nie była krajem jednolitym narodowościowo. W tych niezwykle trudnych warunkach prowadzono debatę o przyszłym systemie wyborczym Polski. Dziś, zastanawia i wręcz szokuje, jak wiele grup, stronnictw, towarzystw, działając w tak trudnych warunkach, pracowało nad ustrojem przyszłego państwa, jak wiele wysuwano koncepcji, z jakim zapałem dyskutowano, spierano się, przebierano w pomysłach, wykorzystywano doświadczenia państw zaborczych. Nietrudno zauważyć, że w 1989 roku takiej debaty nie przeprowadzono. Polacy nie mieli możliwości świadomego wypowiedzenia się na temat sposobu kształtowania swoich ciał przedstawicielskich.

W przyszłości będziemy chcieli rozszerzyć zakres naszego cyklu o inne wybory, m.in. wybory powojenne oraz elekcyjne w dawnej Polsce. Rzadko pamiętamy o tym, że Polska była jednym z prekursorów parlamentaryzmu, że już w 1493 roku ukonstytuował się pierwszy polski walny Sejm, łączący izby poselską i senatorską. W następnych wiekach byliśmy ostoją parlamentaryzmu i demokracji, to u nas wybierano królów w drodze wolnej elekcji i to w czasach, kiedy w większości krajów Europy, królowie tyrani, ścinali swoim przeciwnikom głowy. Mamy powody do dumy, ale ukoronowaniem naszych historycznych dążeń będzie dopiero ordynacja wyborcza z jednomandatowymi okręgami wyborczymi. (ah)

WYBORY POLSKIE : U PROGU NIEPODLEGŁOŚCI - cały artykuł

WYBORY POLSKIE: ENDECJA - cały artykuł

WYBORY POLSKIE: ENDECJA W ZABORZE PRUSKIM - cały artykuł

WYBORY POLSKIE: ENDECJA W ZABORZE AUSTRIACKIM (GALICJA) - cały artykuł

WYBORY POLSKIE: ENDECJA NA ŚLĄSKU CIESZYŃSKIM - cały artykuł

WYBORY POLSKIE: ENDECJA W ZABORZE ROSYJSKIM - cały artykuł

WYBORY POLSKIE: RUCH SOCJALISTYCZNY - cały artykuł

WYBORY POLSKIE: RUCH LUDOWY - cały artykuł

Dziękujemy dr. Zdzisławowi Ilskiemu za wyrażenie zgody na publikację artykułów.