Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Dzieje Koszalina - od wieków słowiańskiego i pomorskiego, od 1653 roku brandenbursko-pruskiego.

Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Postprzez Flavi » 02 Sie 2010, 12:18

Do 1815 roku Koszalin praktycznie zamykał się w obrębie murów miejskich. Rozwijały się przedmieścia przed bramami miasta (Młyńską, Wysoką, Nową) zabudowane głównie obiektami gospodarczymi (szopy, stodoły, chlewy, stajnie) oraz domami biedoty. Rada miasta wystąpiła z memoriałem do władz i otrzymała specjalny przywilej Fryderyka Wilhelma III z 26 marca 1817 roku, na mocy którego miasto dostało na okres 1818-1822 zapomogę, w sumie 66 974 talarów (chociaż otrzymywanych nierytmicznie).

Rozpoczęła się rozbudowa miasta. W 1819 roku przeniesiono cmentarz spod kościoła farnego (obecna katedra) na ul. Młyńską (znany później jako Stary Cmentarz - Alte Friedhof), obecnie park Tadeusza Kościuszki. Około 1820 roku wybudowano most nad Dzierżęcinką (Muhlenbach - struga Młyńska), przy obecnym Empiku, oraz ulice do wsi Rokosowo (Rogtzow). Rozbudowywano miasto na wschód, a powstałą dzielnicę na cześć darczyńcy nazwano przedmieściem Fryderyka Wilhelma. Do roku 1838 wybudowano tu 32 budynki mieszkalne. W 1825 roku wybudowano gmach sądu na terenie dawnego zamku przy Junckerstrasse (Dziewicza), obecnie Mickiewicza. Mniej więcej w tym samym czasie rozpoczęto rozbiórkę grożącego zawaleniem ratusza i budowę nowego w tym samym miejscu. W latach 30-tych i 40-tych XIX wieku, przy częściowym dofinansowaniu władz rejencji, na miejscu byłych wałów ziemnych otaczających miasto od bramy Młyńskiej do bramy Wysokiej, założono promenady miejskie.

Nastąpił gwałtowny rozwój miasta, w ciągu 30 lat (1819-1849) ludność miasta niemal się podwoiła (odpowiednio: 4760 oraz 8686), Koszalin zdystansował ludnościowo Kołobrzeg (nastąpiło to w 1831 roku).

Na podstawie: Drewniak, Lesiński - Dzieje Koszalina
Flavi
 

Re: Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Postprzez Krzysztof » 02 Sie 2010, 13:52

Plan Koszalina z 1765 roku (Haken). Na nim mozna przesledzić proces kształtowania sie miasta, poniewaz w tym momencie całe miasto jest zamknięte w murach miejskich (ten stan potrwa aż do roku 1815). Koszalin miał wtedy 19 ulic przecinających sie pod kątem prostym. Z każdego rogu Rynku wychodziły dwie ulice.

Tak wyglądała podstawowa siatka ulic. Główne ulice to dojścia do bram miejskich i chyba pod względem nic się nie zmieniło. Niektóre z tych ulic zmienią wielokrotnie nazwę i to nie tylko w czasach polskich.

Obecna Zwycięstwa dzieliła się na Neuthorsche Strasse (pisownia oryginalna z mapy) czyli Nowobramska, od Bramy Nowej (Neu Thor) do Rynku oraz Berg Strasse czyli Podgórna (nie myli z obecną Podgórną) od Rynku do murów miejskich przy dzisiejszym Empiku (po stronie wschodniej Koszalin nigdy nie miał bramy, ale na pewno jakieś przejście istniało).

Po osi północ-południe przebiegała Mühlen Strasse (Młyńska, dzisiejsza Młyńska) od Bramy Młyńskiej (Mühlen Thor) do Rynku i HoheThorsche Strasse (Wysokobramska, obecnie 1 Maja) od Rynku do Bramy Wysokiej (Hohe Thor).

Druga para ulic, ktore przecinały Rynek po osi północ-południe to Die Kleine Bau Strasse (obecna Księżnej Anastazji) od murów do Rynku i dalej Fleischer Gasse (uliczka Rzeźnicka, obecnie Laskonogiego) przechodząca w Kleine Papen Strasse (obecnie Biskupa Domina).

Drugą parę ulic, które przecinały Rynek po osi wschód-zachód stanowiły Nachwächt Gasse (Strażnicza, dosł. Nocna Straż) oraz Rosmarien Gasse (Rozmarynowa?) - obecnie te dwie ulice są jedna ulicą i nazywają się Dąbrówki, przechodzące w Die Badstüber Strasse (Łazienna?) obecnie Asnyka.

Pozostałe ulice szachownicy:

Die Juncker Gasse (Panieńska) - obecnie Mickiewicza + Słowackiego
Die Ritter Strasse (Rycerska) - obecnie Zawiszy Czarnego
Schloss Gasse (Zamkowa, zaułek Zamkowy) - obecnie Mickiewicza
Die Grosse Bau Strasse - obecnie Bogusława II
Stifft Gasse - obecnie Chrobrego
Die Gros Papen Strasse - obecnie Wyszyńskiego + Chrobrego
Böttcher Strasse - obecnie Wyszyńskiego
Heiligeist Strasse (Ducha Świętego) - obecnie Andersa
Schmorrenhäger Strasse - obecnie Andersa

Image
Awatar użytkownika
Krzysztof
Administrator
 
Posty: 792
Dołączenie: 26 Paź 2008, 22:18
Miejscowość: Koszalin

Re: Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Postprzez Krzysztofo » 06 Sie 2010, 01:53

W Kronice Wendlanda (powstała w latach 1737-1756) mamy opis ulic, który różni sie nieco od planu (według polskich tłumaczy Kroniki Wendslanda plan pochodzi z około 1740). Wtedy nazwy ulic były zwyczajowe, nie istniały tabliczki z nazwami, więc pewne rozbieżności moga istnieć. Wendland wymienia więcej ulic niż jest wymienionych na mapie z ksiązki Hakena wydanej w 1765 roku. Tutaj próba przetłumaczenia nazw:

Neuthorsche Strasse - Nowobramska
Berg Strasse - Podgórna
Mühlen Strasse - Młyńska
HoheThorsche Strasse - Wysokobramska
Die Kleine Bau Strasse - Mała ulica Rolnicza
Die Grosse Bau Strasse - Duża ulica Rolnicza
Fleischer Gasse - Rzeźnicza (Rzeźnicka)
Kleine Papen Strasse - Mała ulica Klechów
Die Gros Papen Strasse - Duża ulica Klechów
Nachwächt Gasse - Strażnicza (Straży nocnej)
Rosmarien Gasse - Rozmarynowa (Rozmarynów)
Die Badstüber Strasse - Łazienna (Łaziebna)
Die Juncker Gasse - Panieńska
Die Ritter Strasse - Rycerska
Schloss Gasse - Zamkowa
Stifft Gasse - Fundacji
Böttcher Strasse - Bednarska
Heiligeist Strasse - Ducha Świętego
Schmorrenhäger Strasse - ulica Schmorrenhägerów

Uwagi:

Kleine Papen Strasse - u Wendlanda jest zapisana Kleine Pfaffen Strasse od niem. der Pfaffe - klecha (liczba mnoga die Pfaffen - klechy) jest to określenie pejoratywne, ale takie jest znaczenie tego słowa, chyba, ze język ewoluował, a słowo zmieniło znaczenie. Prawdopodobnie później zapis uległ uproszczeniu Pfaffen na Papen.

Stifft Gasse - Fundacji, przy tej ulicy znajdowała się fundacja Schwederów

Die Juncker Gasse - wszyscy tłumaczą nazwę jako Junkierską. Moim zdaniem podobnie jak w przypadku Pfaffen-Papen zapis uległ uproszczeniu Juncker, zaś pierwotnie oznaczał pannę, dziewicę (nazwa ulicy powstała od mieszczącego sie przy niej klasztoru cysterek) - die Jungfer (liczba mnoga die Jungfern)

Dzieki zapiskom Wendlanda w dówch przypadkach poznajemy wczesniejsze nazwy ulic:

Fleischer Gasse - Rzeźnicza, wcześniej Die kleine Kirchen Gasse czyli Mała ulica Kościelna

Stifft Gasse - Fundacji, wcześniej Stadthofs Gasse czyli ulica Dworu Miejskiego (Folwarku Miejskiego)
Krzysztofo
 

Re: Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Postprzez Flavi » 09 Sie 2010, 14:31

Ciekawe, że w na planie z książki Hakena nie ma nazw ulic przylegających do murów miejskich. W Kronice Wendlanda wymieniana jest ulica Maur Gaßen, co polscy tłumacze przekładaja na Przymurna.

Dalej znajduje się uwaga: "Pozostałe uliczki i wzdłuż murów biegnące zaułki zwane są Maur Gaßen", co przetłuamczoni jako Podwale.

Wydaje się jednak, że Podwale musiało dzielić się na jakieś nazwy zwyczajowe zaułków i odcinków, które nie przetrwały do dziś. Zobaczymy na następnych mapach i opisach.
Flavi
 

Re: Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Postprzez west » 18 Sie 2010, 13:41

Spis ulic z planu Koszalina 1930 rok

Image
west
 

Re: Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Postprzez Flavi » 08 Sty 2012, 18:58

W Kronice Wendlanda (red. J. Chojecka) ciekawa wzmianka o pierwszym domu mieszczańskim w Koszalinie, który powstał zaraz po lokacji miasta (1266):

Pierwszy dom mieszczański zbudował jeden z rodu szlacheckiego nazwiskiem Schmorrenhagen, czego na pamiątkę do dnia obecnego pozostała nazwa uliczki Schmorrenhäger Strasse. W ślad za nim i kolejni szlachetnie urodzeni jak i mieszczanie, domy stawiać poczęli, początkowo z drewna i słomą kryte.
Flavi
 

Re: Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Postprzez Robert » 16 Sty 2012, 21:23

Koszalin w 1939 roku. Widoczne stare miasto, ograniczone murami oraz wyraźnie ukształtowane przedmieścia. Niemieckie nazwy ulic z 1939 roku.

Image

Image
Robert
 

Re: Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Postprzez Miu » 17 Paź 2013, 22:27

Trochę pózniejsza historia. Wyczytane w Kurierze Koszalińskim, który już sie nie ukazuje:

Od 1945 roku Koszalin powiększał się aż czterokrotnie. Po raz pierwszy w 1954 roku: 4 lutego do Koszalina przyłączono obręb Rokosowo, a następnie 31
grudnia 1959 r. tereny zakładu remontowo-montażowego z Chełmoniewa o powierzchni 3,31 ha. Kolejne powiększenie obszaru Koszalina nastąpiło 1 stycznia 1989 r.- o tereny o łącznej powierzchni 17,875 km kw. Wtedy przyłączono do miasta wsie: Lubiatowo, Chełmoniewo, Dzierżęcino, Wilkowo, Sarzyno, Raduszka oraz
część wsi Konikowo. Ostatnie powiększenie Koszalina nastąpiło 1 stycznia 2010 roku. Do miasta przyłączono tereny o powierzchni 15,01 km kw., wraz z dawnymi wsiami Jamno i Łabusz.
Miu
 

Re: Koszalin - historyczny rozwój, ulice

Postprzez Janusz » 15 Sty 2014, 03:18

Zmiany nazw ulic w Polsce. Są w Koszalinie ulice, które już w Polsce zmieniały nazwę kilka razy. Np. odcinek ul. Stawisińskiego od skrzyżowania z Modrzejewskiej do skrzyżowania z Racławicką nazywał się kiedy Aleksandra Matrosowa, później Władysława Gomułki, następnie Janka Stawisińskiego.

Inne ulice nazywały się wcześniej:

- Szczecińska - Polskiego Października;
- Gnieźnieńska - Pawła Findera;
- 4 Marca - Koszarowa;
- Andersa - Alfreda Lampego;
- Batalionów Chłopskich - Hibnera;
- Wańkowicza - Kniewskiego;
- Tadeusza Kutrzeby - Rutkowskiego;
- Jana Pawła II - ZWM;
- Okulickiego - Wandy Wasilewskiej;
- Gałczyńskiego - Kasprzaka;
Janusz
 


Powróć do Historia Koszalina

Kto jest na forum

Użytkownicy przeglądający to forum: Brak zarejestrowanych użytkowników oraz 1 gość

cron