Pochodzenie nazwy Koszalin

Dzieje Koszalina - od wieków słowiańskiego i pomorskiego, od 1653 roku brandenbursko-pruskiego.

Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez Cris » 30 Gru 2009, 01:28

Należymy do tych miast, które nie znają niestety pochodzenia swojej nazwy. Koszalin, dla jednych pochodzenia słowiańskiego, dla innych nawet piastowskiego, dla jeszcze innych germańskiego lub skandynawskiego. Prosze o przytacznie wszystkich znanych wersji pochodzenia nazwy "Koszalin".
---------------------------------------------

Uzupełnienie (tutaj pozbieramy wszystkie możliwe wersje).

1. Od pocałunku (niem. Küßen) miłosnego dwojga kochanków przed "pierwszym założeniem miasta" złożonego (Wendland w swojej kronice powołuje się na źródło, którym ma być jakiś stary manuskrypt).

2. Od "Koszalice", starej słowiańskiej nazwy, majacej charakter patronimiczny - odojcowski, czyli pochodzący od nazwiska lub przezwiska ojca o imieniu Koszała, założyciela rodu (Lidia Sudakiewicz, Pochodzenie nazwy Koszalin).

---------------------------------------------
Cris
 

Re: Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez lobo3 » 03 Sty 2010, 02:42

W Kronice Wendlanda stoi tak:

Die Stadt Cößlin oder wie die Alten geschrieben Cusselin, Cussalin, Cußlin, Cosselyn... ["y" w ostatniej nazwie jest z umlautem, nie znalazłem tego znaku, chyba obecnie juz się go nie spotyka]

Co przetłumaczono tak:

Miasto Koszalin, czy jak dawniej pisano Cusselin, Cussalin, Cußlin, Cosselin...

W przypisie Wendland pisze:

Kronika Wendlanda, pod redakcją Joanny Chojeckiej napisał(a):W sprawie pochodzenia nazwy Koszalin różne opinie panują. Co Micraelius sądzi, zob. w jego Pommerschen Chronica, księga 2. W pewnym starym manuskrypcie zapisano, ze dwoje kochanków przy pierwszym miasta założeniu, wzajem pocałunek miłosny złozyło, stąd tez i miasto swą nazwę, od wzajemnego ucałowania się [Küßen] zatem, zawdzięczać miało. Helmoldus myśli wprawdzie w swojej Chronicum Slavorum, rozdział (...) o pewnym Cuzelin (które to słowo wywodzi się z wendyjskiej mowy i na niemiecki właściwie jako Hägersdorf nazywanym być powinno), jednakże pewnym jest raczej, że tenże Cuzelin mógłby identycznym być z miejscem w Hollstein koło Bremy połozonym, a nie z naszym w księstwie kamieńskim się znajdującym Koszalinem, zatem o pochodzeniu nazwy Koszalin rózne przypuszczenia snuc można jednakże trudno pewności dowieść, tym bardziej zaś, że do właściwego poświadczenia sprawy tej żadnych dokumentów nie posiadamy.


Źródło: Kronika Wendlanda (polskie wydanie pod red. Joanny Chojeckiej)
Awatar użytkownika
lobo3
 
Posty: 313
Dołączenie: 20 Cze 2009, 11:14

Re: Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez Mari » 03 Sty 2010, 13:35

Etymologia (gr. etymos - prawdziwy i logos - rozumowanie, czyli "rozumowanie o prawdziwości") - dział językoznawstwa badający pochodzenie wyrazów, zmiany ich znaczenia i formy w miarę upływu czasu. Jednocześnie wyraz ten oznacza objaśnienie pochodzenia konkretnego wyrazu i jego znaczenia. Zadaniem badań etymologicznych jest odtworzenie wyrazu, wykrycie przypuszczalnego pierwotnego znaczenia, wyjaśnienie jego dalszego rozwoju semantycznego i objaśnienie struktury morfologicznej. Badania etymologiczne opiera się często na analizie porównawczej. (Q: Wiki)

Onomastyka (z gr. ónōma - imię) - dział językoznawstwa zajmujący się badaniem nazw własnych (zwanych też onimami), czyli odnoszących się do konkretnych przedmiotów, a nie ich klasy. Onomastyka zajmuje się m.in. nazwami miejscowości, imionami, nazwiskami. Analizuje sposoby funkcjonowania w systemie językowym oraz rolę w komunikacji. Przedstawia ich ewolucję i stan współczesny nazewnictwa. (Q: Wiki)

Toponimia (toponomastyka, toponomia, toponimika; z gr. topos - miejsce, onoma - nazwa) - dział językoznawstwa zajmujący się badaniem znaczenia i pochodzenia nazw geograficznych. (Q: Wiki)
Mari
 

Re: Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez Gość » 03 Sty 2010, 16:02

Językoznawca Lidia Sudakiewicz twierdzi, że nazwa Koszalin wywodzi sie od pierwotnych Koszalic, a ta z kolei ma charakter patronimiczny (odojcowski, czyli pochodzący od nazwiska lub przezwiska ojca).

Lidia Sudakiewicz, Pochodzenie nazwy Koszalin napisał(a):Nazwa miejscowa Koszalice jest starą nazwą słowiańską, utrwalona w tej postaci już w XIII wieku. Występuje w niej ogólnosłowiański przyrostek - *itj-, który rozwinął sie w Polsce w -ic. Wyspecjalizował się on w tworzeniu nazw patronimicznych, czyli odojcowskich (por. łac. pater "ojciec"), oznaczających stosunek pokrewieństwa syna lub córki wobec ojca (wyjątkowo wobec matki), np. Rusowic to "syn Rusa", Kurowic to "cyn Kura", a Koszalic to "syn Koszały" (...)


No ta, ale tu sie pisze Koszalic, dlaczego zatem używamy nazwy Koszalice? Jak wyjaśnia badaczka: "nazwy pantonimiczne maja formę pluralną (liczba mnoga), dlatego, ze pierwotnie nazywały potomków i poddanych człowieka, od którego imienia utworzono nazwę. Nazywanie potomków i poddanych stało się z czasem nazwą zamieszkiwanej przez nich osady".

Lidia Sudakiewicz, op. cit. napisał(a):Analogicznie można objaśnić powstanie nazwy Koszalice: Koszała "imię założyciela rodu" - Koszalicy "potomkowie, dziedzice Koszały" - Koszalicy "nazwa zamieszkiwanej przez nich osady" - Koszalice "późniejsza postać patronimicznej nazwy miejscowej".


Źródło: Koszalin z dziejów miasta do 1266 roku, Tom 1, Praca zbiorowa pod red. Eugeniusza Buczaka
Gość
 

Re: Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez Krzysztof » 04 Sty 2010, 16:16

Występowanie nazwy Koszalin, sposób zapisu nazwy Koszalin (próba uporządkowania)
-------------------------------------------------
(villam) Cossalitz

Dokument z 23 października 1214 roku - nadanie przez Bogusława II wsi Koszalin klasztorowi norbertanów w Białobokach.
-------------------------------------------------
(cuitate / civitatis) Cussalin

23 maja 1266 - przywilej lokacyjny miasta;
2 lutego 1274 - zgoda na odprowadzenie strumienia Raduszki do jeziora Jamno;
5 czerwca 1278 - biskup Hermann zakłada klasztor cysterek w Koszalinie;
22 maja 1286 - rada miasta nadaje młyn w dziedziczne posiadanie;
20 styczna 1288 - wójt i rajcy Koszalina potwierdzają cysterkom wolne posiadanie placu klasztornego;
5 czerwca 1284 - biskup Herman nadaje cysterkom wieś Rokosowo, przez nie zakupioną;
7 czerwca 1284 - biskup Herman potwierdza transakcję między cysterkami a radą miejską;
15 lipca 1284 - biskup Herman zatwierdza cysterkom transakcje;
29 kwietnia 1287 - biskup Herman nadaje Koszalinowi pole grodowe;
24 lutego 1289 - ugoda rady miasta z mieszczaninem w sprawie młyna;
13 czerwca 1294 - miasto potwierdza transakcję młynarza Jana z klasztorem w Bukowie;
1309 (bez daty dziennej) - rada miasta Koszalina poświadcza granice Iwięcina i Rzepkowa (civitatis Cussalin);
23 kwietnia 1310 - ugoda między radą miasta Koszalina a cysterkami (civitatis Cussalin);
11 listopada 1319 - opatka cysterek koszalińskich potwierdza patronat (civitate Cussalin);
-------------------------------------------------
(cuitate / civitatis) Cusselin

25 stycznia 1291 - zgoda biskupa Jaromara na wyrab lasu na Górze Chełmskiej;
8 czerwca 1298 - miasto Koszalin nadaje przywileje klasztorowi w Bukowie;
21 lutego 1308 - wojewoda Święca sprzedaje Koszalinowi obszar Gorzębodzia;
2 lutego 1313 - Biskup Henryk doprowadza do ugody w sprawie nadmiaru gruntów (civitatis Cusselin)
-------------------------------------------------
(cuitate) Cussalyn

15 kwietnia 1281 - biskup Herman potwierdza zakup ziemi przez cysterki, należacej kiedyś do pola grodowego;
15 sierpnia 1287 - rycerz przekazuje cysterkom wieś Mokre;
6 maja 1300 - rycerze, bracia Frydery i Ulrych, przekazuje cysterkom posiadłości i przywileje;
--------------------------------------------------
(cuitate) Cosselin

30 stycznia 1285 - nadanie przywileju cysterkom w zamian za intencję modlitewną;
21 lutego 1308 - wojewoda Święca sprzedaje Koszalinowi obszar Gorzębodzia;
24 maja 1320 - biskup Konrad IV zezwala na wyświęcenie proboszcza;
20 września 1320 - biskup zambijski Jan udziela święceń kapłańskich proboszczowi z Koszalina.
---------------------------------------------------
Kussalin

15 czerwca 1295 - papież Bonifacy VIII potwierdza cysterkom wszystkie posiadłości;
----------------------------------------------------
Kussalyn

16 lipca 1297 - rycerze sprzedaja cysterkom posiadości i prawa w Niekłonicach;
----------------------------------------------------
Kusselyn

22 sierpnia 1311 - miasto nadają wieś Gorzębądź, Grubonowi i Henrykowi Rzeźnikowi (civitatis Kusselyn);

----------------------------------------------------
(der Stadt) Cößlin

W tytule i opisach Kroniki Wendlanda napisanej w latach 1737-1756;
----------------------------------------------------
(der Stadt) Coeslin

W tytule i opisach monografii Koszalina autorstwa Johanna Ernsta Benno wydanej w 1840 roku;
----------------------------------------------------
Cöslin

Oficjalna nazwa miasta do roku 1920 (Źródło: Wiki niemiecka)
----------------------------------------------------
Köslin

Oficjalna nazwa miasta od roku 1920 (Źródło: Wiki niemiecka)
----------------------------------------------------
UWAGI

W dokumencie z 21 lutego 1308 roku, w którym wojewoda Święca sprzedaje Koszalinowi obszar Gorzębodzia, użyto dwóch sposobów zapisu nazwy Koszalin - Cusselin i Cosselin - co może wskazywać na to, że nie doszło jeszcze do ostatecznego ustalenia nazwy miasta i nazwy są używane zamiennie.
Awatar użytkownika
Krzysztof
Administrator
 
Posty: 792
Dołączenie: 26 Paź 2008, 22:18
Miejscowość: Koszalin

Re: Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez Krzysztof » 09 Sty 2010, 00:15

Ciekawostka. W niemieckiej Wikipedii pod hasłem "Koszalin" wyczytałem coś takiego:

de.wikipedia.org napisał(a):In den 1920er Jahren wurde der Name Cöslin in Köslin geändert.


W 1920 roku nazwa Cöslin została zmieniona na Köslin.
Awatar użytkownika
Krzysztof
Administrator
 
Posty: 792
Dołączenie: 26 Paź 2008, 22:18
Miejscowość: Koszalin

Re: Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez Krzysztof » 09 Sty 2010, 01:37

Johann Ernst Benno w książce "Die Geschichte der Stadt Coeslin von ihrer Gründung bis auf die gegenwärtige Zeit" wydanej w 1840 roku w Koszalinie używa nazwy Coeslin, jak widać w tytule.
Awatar użytkownika
Krzysztof
Administrator
 
Posty: 792
Dołączenie: 26 Paź 2008, 22:18
Miejscowość: Koszalin

Re: Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez Cris » 18 Sty 2010, 18:00

Кезлин, Кёзлин - nazwa rosyjska spotykana w rozkazach z II wojny światowej, a także współcześnie w opracowaniach na temat działań wojennych na Pomorzu w 1945 roku. W niektórych opracowaniach dodaje się w nawiasie nazwę współczesną: Кошалин.
Cris
 

Re: Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez Icek Abramowitz » 21 Sty 2010, 03:24

Kronika Wielkopolska (1108)

Colibregensium, quam Caminensium, Veolinensium, Cosoniensium et munitissimarum alliarum.
Icek Abramowitz
 

Re: Pochodzenie nazwy Koszalin

Postprzez kolofon » 02 Gru 2010, 17:32

Koszalin wymieniany jest po raz pierwszy (1214 rok) w formie patronimicznej: Koszalicy, tj. potomkowie Koszały; następny przekaz (z 1269 roku) używa formy dzierżawczej: Koszalin (domyślnie: źreb, dwór), które utrzymała się.

Źródło: Cytat z Historii Pomorza T I/2, red. Gerard Labuda
kolofon
 

Następna

Powróć do Historia Koszalina

Kto jest na forum

Użytkownicy przeglądający to forum: Brak zarejestrowanych użytkowników oraz 1 gość

cron