Klasztor cysterek w Koszalinie

Dzieje Koszalina - od wieków słowiańskiego i pomorskiego, od 1653 roku brandenbursko-pruskiego.

Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez kaktus_kolczasty » 14 Gru 2009, 11:48

5 czerwca 1278 roku biskup Hermann von Gleichen wystawia dokument, na mocy którego obficie wyposaża róznymi dobrami klasztor cysterek w Koszalinie. Nie wiadomo czy ta data jest początkiem obecności cysterek, czy było one już może wcześniej w Koszalinie. Z innych dokumentów wynika podziw dla zakonu. W dokumencie z 15 kwietnia 1281, w którym biskup von Gleichen potwierdza wczesniejsze nadanie. Jest tam taki fragment:

...a przede wszystkim tym, którzy rozkosze tego świata porzuciwszy, Bogu w najsurowszej regule służyć postanowili...

Cysterki były w Koszalinie ok. 300 lat, później ich dobra uległy sekularyzacji tzn. przejęte zostały przez władców świeckich, a w miejscu klasztor lub obok niego, powstał zamek książęcy, co jest faktem dość symbolicznym.
Awatar użytkownika
kaktus_kolczasty
 
Posty: 293
Dołączenie: 01 Lis 2008, 00:18

Re: Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez Cris » 24 Gru 2009, 00:06

W 1998 wydana była książka "Koszalin w średniowieczu" (Wydawnictwo Miscellanea). Druga część tej książki jest poświęcona cysterkom koszalińskim - opracowanie Barbary Popielas-Szultka, znanej słupskiej badaczki. Ksiązke pożyczyłem, ale już ja odnalazłem i niebawem coś zapodam na forum. Póki co ktos może zrobic tło ogólne o cystersach.
Cris
 

Re: Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez kaktus_kolczasty » 27 Gru 2009, 19:15

05.06.1278 - Biskup kamieński Hermann von Gleichen zakłada klasztor cysterek w Koszalinie. Na mocy wystawionego dokumentu przyznaje mniszkom patronat nad kościołem w Koszalinie ze wszystkimi przynależnościami, ale dopiero po śmierci proboszcza Mikołaja. Na owe pożytki składają się m.in. grunty pod Koszalinem, dziesięcina (podatek kościelny, dziesiąta część dochodu) ze wsi Strzekęcino i wsi Dunowo, karczma w Unieściu, część dochodu z karczm w Łazach, dziewięćdziesiąt śledzi z każdej sieci zastawionej między Łazami a Unieściem, a ponadto kaplica na Górze Chełmskiej, kościół w Jamnie, prawo połowu ryb w morzach i jeziorach, patronat nad kościołem w Kraśniku Koszalińskim.

(Abbatiam et claustrum sanctimonialium Cystersiensis ordinis in ciuitate nostra Cussalin auctoritate ordinaria stabilimus - Opactwo i klasztor mniszek zakonu cysterskiego w mieście naszym Koszalinie mocą prawa biskupiego ustanawiamy).


Źródło: "Źródła do historii Koszalina", Zeszyt 1, Tłumaczenie: Adam Muszyński, Koszalińska Biblioteka Publiczna, 2006
Awatar użytkownika
kaktus_kolczasty
 
Posty: 293
Dołączenie: 01 Lis 2008, 00:18

Re: Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez kaktus_kolczasty » 27 Gru 2009, 19:30

Cystersi, Zakon Cystersów (Sacer Ordo Cisterciensis), zakon mniszy wywodzący się od benedyktynów, założony w XI wieku we Francji. Powstał w wyniku silnego ruchu reformatorskiego w Kościele postulującego odnowę życia zakonnego, powrót do ideałów ewangelicznych i pierwotnej reguły benedyktyńskiej.

Image

Herb cystersów. Źródło: Wikipedia francuska (GNU Free Documentation License, Creative Commons).

Założony w 1098 r. przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (z łac. Cistericium) we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca (Cistertium - to określenie z kolei pochodzi od sformułowania cis tertium lapidem - "przy trzecim kamieniu (milowym)").

Image

Cystersi przy pracy. Rok 1500. (Breu d. Ä., Jörg - Bernhardsaltar, Szenen aus dem Leben des Hl. Bernhard). Źródło: Wikipedia brytyjska.

Cystersi noszą biały habit z czarnym szkaplerzem przepasanym płóciennym pasem, przez co są nazywani "białymi mnichami". Zakon wydał około 850 świętych i błogosławionych (najbardziej znanym był św. Bernard z Clairvaux). Opactwa i klasztory cysterskie były w średniowieczu ważnymi ośrodkami kultywującymi kulturę, naukę, medycynę, wprowadzającymi postęp w rzemiośle i rolnictwie. Innymi słowy, były to ośrodki kultury rolnej, przemysłu, opieki społecznej, promieniujące przykładem organizacji na cały przyległy region i przyczyniające się do jego bogactwa. Stąd też władcy zabiegali bardzo o sprowadzenie do siebie cystersów, co wcale nie było takie proste. Uposażali ich hojnie bogatymi dobrami i prawami. Po koniec XIII stulecia cystersi mieli już ok. 2000 opactw w całej Europie.

Źródło: Wikipedia, Encyklopedia Katolicka t. 3, Lublin 1989
Ostatnio edytowany przez kaktus_kolczasty 27 Gru 2009, 20:54, edytowano w sumie 4 razy
Awatar użytkownika
kaktus_kolczasty
 
Posty: 293
Dołączenie: 01 Lis 2008, 00:18

Re: Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez kaktus_kolczasty » 27 Gru 2009, 19:44

We współczesnej Polsce jest wiele pozostałości po epoce cysterskiej. Są przede wszystkim czynne nadal klasztory cysterskie (np. Wąchock), są też obiekty pocysterskie, zachowane w całości (np. kościół w Gdańsku-Oliwie) lub we fragmentach (do takich zalicza się Koszalina - portal gotycki w kościele prawosławnym przy ulicy Mickiewicza).

Image

Szlak cysterski w Polsce. Autor: Stanisław Nowak, Poznań, Poland. Archiwum "Roweromaniaka wielkopolskiego" {{cc-by-sa-2.5}} Wikipedia
Awatar użytkownika
kaktus_kolczasty
 
Posty: 293
Dołączenie: 01 Lis 2008, 00:18

Re: Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez kaktus_kolczasty » 27 Gru 2009, 20:51

Pierwsze klasztory cysterskie powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115). Organizację cystersów charakteryzowała struktura hierarchiczna. Zgodnie z tą zasadą klasztor w Jędrzejowie był filią klasztoru w Morimondzie a jednocześnie matką dla klasztoru w Rudach Raciborskich zaś ten był matką dla opactwa w Jemielnicy.

Image

Położenie pierwszych opactw cysterskich w Europie oraz maksymalny zasięg w wieku XIII. Źródło: Wikipedia brytyjska (GNU Free Documentation License/Creative Commons)

Na dzisiejszych ziemiach polskich są dwie gałęzie cysterskie wywodzące sie z opactw macierzystych w Clairvaux (1115) oraz Morimond (1115).

Image

Pochodzenie opactw cysterskich na terenach polskich (wg. J. Kłoczowskiego w: Dzieje sztuki polskiej; za: Encyklopedia Katolicka, t. 3)

Źródło: Wikipedia, Encyklopedia Katolicka t. 3, Lublin 1989
Awatar użytkownika
kaktus_kolczasty
 
Posty: 293
Dołączenie: 01 Lis 2008, 00:18

Re: Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez jadzik » 27 Gru 2009, 23:01

Żeńska gałąź zakonu cystersów powstała w 1125, w Tart, niedaleko Citeaux. Koszalińskie cysterki pochodziły z Itzehoe w Holsztynie. Klasztor Itzehoe był zatem klasztorem macierzystym dla klasztory w Koszalinie.
jadzik
 

Re: Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez jadzik » 27 Gru 2009, 23:27

Tutaj proponuje wpisywać daty związane z historią koszalińskiego klasztoru. Dotyczy to także uposażeń oraz nabytków klasztoru. Dane są bardzo rozproszone, dlatego zbierajmy je w jednym miejscu.

1284 - Cysterki kupują wieś Rokosowo.

1284 - Cysterki otrzymują wieś Mokre jako darowiznę.

1288 - Cysterki kupują 13 łanów ziemi w Kęcinku.

1288 - Cysterki otrzymują przywilej w postaci patronatu nad kościołami w Dygowie, Jarzycach, każdy z czterema łanami ziemi oraz dodatkowo po 2 łany w Jarzycach, Świeszynie i Bielicach.

1288 - Rada miasta Koszalina potwierdza cysterkom posiadanie terenu, na którym wzniesiony jest klasztor.

1310 - Zakończenie konfliktu między cysterkami a Koszalinem w sprawie udziału klasztoru w budowie i utrzymaniu murów obronnych oraz płaceniu podatków na rzecz miasta. Cysterski godzą się na te warunki.

1334 - Koszaliński klasztor przekazuje klasztorowi w Reczu swoje przepisy zakonne i ceremoniał, jako wzorcowe do stosowania.

1350 - Cysterki kupują wieś Konikowo od braci Volrad i Otto Grube.

1370 - Cysterki kupują wieś Raduszka od koszalińskiego mieszczanina Bogusława Fredelanda.

1399 - Cysterki kupują wieś Łabusz nad jeziorem Jamno.

1400 - Cysterki kupują od mieszczanina koszalińskiego Jana Rogzowa, wieś Lubiatowo, graniczącą z Boninem.

1420 - Biskup kamieński Magnus potwierdza klasztorowi cysterek wszystkie przywileje i nabytki.

1422 - Posiadłości klasztorne powiększają się o zakupioną część wsi Borzeń, Gąski, Paprotna i Kiszkowa.

1425 - Wieś Kretomino należy do cysterek (brak danych, w jaki sposób weszły w posiadanie tej wsi).

1425 - Klasztor cysterek w Koszalinie posiada - oprócz patronatów nad kościołami - dwanaście wsi, sześć młynów, pobiera czynsze z siedmiu wsi, a także części wsi Mielno i Małe Mielno.

1427 - Cysterki kupują wieś Dzierżęcino wraz z Jeziorem Wyszoborskim od biskupa kamieńskiego Zygfryda. Jest to ostatni zakup dokonany przez koszaliński konwent. Do 1435 roku klasztor czerpie tez dochody z posiadanej warzelni soli w Kołobrzegu.

przed 1488 - Opatką klasztoru jest szczecińska księżniczka Anna, córka Bogusława VIII i siostra Bogusława IX.

Źródła:
1. Szlak cysterski w Polsce (w ww.szlakcysterski.org)
2. Barbara Popielas-Szultka, Znaczenie klasztoru cysterek koszalińskich w życiu średniowiecznego Koszalina
jadzik
 

Re: Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez Krzysztof » 28 Gru 2009, 03:43

Czym różnili się cystersi od innych istniejących wówczas zgromadzeń mniszych, czy też od benedyktynów, z których sie wywodzą? Jan Wierusz Kowalski podaje dwie innowacje, które wiążą się z pojawieniem cystersów.

"Pierwsza dotyczy wprowadzenia instytucji braci konwersów. Reguły cysterskie wprowadziły obowiązek pracy fizycznej, od dawna przez mnichów zapomnianej, obowiązek ten dotyczył jednak przede wszystkim kategorii mnichów nieuczonych, prostaczków, "którzy śpiewać psalmów nie potrafią". Bracia chórowi, którzy spędzali po kilka godzin na liturgicznej służbie bożej, pracę fizyczna traktowali ulgowo, jako zajęcie dodatkowe. W taki sposób cysterskie klasztory przyjęły podział mnichów na dwie kategorie: kleryków i konwersów. Chociaż wszyscy byli jednakowo traktowani jako pełnoprawni członkowie zakonu, to jednak - rzecz jasna - grupa kleryków była uprzywilejowana i z biegiem czasu tylko ona stanowiła o losach zakonu.

(...)

Druga cechą reformy cysterskiej był jej centralizm, różniący się od centralizmu kluniackiego tym, że z jednej strony zachowano do pewnego stopnia autonomię poszczególnych klasztorów, a z drugiej - ustanowiono instytucje kapituł generalnych i generalnych wizytatorów, które miały za zadanie kierować całością zakonu. Z organizacją cysterską zbliżamy się już do pojęcia formalnego zakonu o odrębnej osobowości, nie będącego tylko luźną konfederacją klasztorów - jak to do dziś dnia ma miejsce u benedyktynów - ale tworzącego spójną formację religijną podporządkowaną jednej centralnej władzy."

Źródło: Jan Wierusz Kowalski, Świat mnichów i zakonów, Warszawa 1987
Awatar użytkownika
Krzysztof
Administrator
 
Posty: 792
Dołączenie: 26 Paź 2008, 22:18
Miejscowość: Koszalin

Re: Klasztor cysterek w Koszalinie

Postprzez kaktusiak » 03 Gru 2010, 00:34

...wzrosła znacznie liczba domów żeńskich, w których znajdowały schronienie niezamężne córki i wdowy feudałów i mieszczan, a nawet rodziny książęcej. Powstały wtedy klasztory cysterek w Kromninie (1230), Szczecinie (1243), Marianowie (1248), Koszalinie (1277), Wolinie (1288), benedyktynek w Kołobrzegu (1278).
Wszystkie wspomniane wyżej klasztory wywodziły się z domów macierzystych w Niemczech bądź też stanowiły odgałęzienie pomorskich i rugijskich klasztorów. Miały one skutkiem tego dość wyraźny charakter niemiecki. (...)

Źródło: Historia Pomorza T I/2, red. Gerard Labuda, oprac. Kazimierz Ślaski
kaktusiak
 

Następna

Powróć do Historia Koszalina

Kto jest na forum

Użytkownicy przeglądający to forum: Brak zarejestrowanych użytkowników oraz 1 gość

cron